Oranje Vandaag Toen: waarom Johan Cruijff niet meeging naar het WK 1978

In aanloop naar het WK 2026 blikt Mee met Oranje meerdere keren per week terug op een bijzonder moment uit de geschiedenis van het Nederlands elftal. Wat gebeurde er precies op deze dag, exact 48 jaar geleden? Dit is Oranje Vandaag Toen.

Op 1 maart 1978 presenteerde bondscoach Jan Zwartkruis zijn voorlopige WK-selectie voor het WK 1978 in Argentinië. Wat een routineuze aankondiging had moeten zijn, groeide uit tot een historisch moment in het Nederlandse voetbal. Tijdens de presentatie van de selectie werd namelijk één ding direct duidelijk: Johan Cruijff ontbrak in de WK-selectie van 1978.

Johan Cruijff niet naar het WK 1978

De afwezigheid van Johan Cruijff was geen verrassing meer, maar wel een schok. Cruijff had zijn laatste interland al in oktober 1977 gespeeld. Toch bleef tot die dag de hoop bestaan dat hij alsnog zou aansluiten bij Oranje voor het wereldkampioenschap in Argentinië. Toen Zwartkruis zijn namenlijst afrondde zonder nummer veertien te noemen, viel het kwartje definitief. Later bleek dat Cruijff voor altijd op 48 interlands zou blijven steken.

In de weken rond de selectiepresentatie werd volop gespeculeerd over de reden van Cruijffs afwezigheid op het WK 1978. Ging het om politieke bezwaren tegen het Argentijnse regime? Was er sprake van een conflict met de KNVB? Of was het simpelweg een sportieve keuze? Officieel bleef het stil. Zwartkruis sprak over beschikbaarheid en voorbereiding, maar gaf geen uitgebreide toelichting.

Oranje op WK 1978 zonder Cruijff

Het Nederlands elftal vertrok uiteindelijk zonder zijn grootste ster naar Zuid-Amerika. Toch bereikte Oranje opnieuw de WK-finale in Buenos Aires. Maar de vraag bleef hangen: wat als Cruijff wél had meegedaan aan het WK 1978? Had Nederland dan wereldkampioen kunnen worden? Het is een van de grote 'wat als'-vragen uit de Nederlandse voetbalgeschiedenis.

Jarenlang bleef onduidelijk waarom Cruijff niet meeging naar het WK in Argentinië. De politieke theorie bleef hardnekkig rondzingen. Vanwege het dictatoriale Videla-regime waren er eind jaren zeventig felle protesten en oproepen tot een boycot tegen het WK. Lange tijd dacht men dat Cruijff uit morele bezwaren niet naar het 'fascistische' Argentinië wilde afreizen. Pas veel later kwam de ware reden naar buiten.

De echte reden: overval in Barcelona in 1977

In 2008 onthulde Cruijff dat een gewelddadige overval, feitelijk een poging tot ontvoering, in november 1977 in zijn woning in Barcelona doorslaggevend was geweest. Hij en zijn gezin werden onder schot gehouden, bedreigd en vastgebonden. De impact van die gebeurtenis was enorm. Cruijff had expliciet van de politie te horen gekregen om het dood te zwijgen en er niet over te beginnen. Anders zou hij psychopaten op een idee brengen.

Cruijff besloot daarom zijn vrouw Danny en zijn kinderen niet alleen achter te laten voor een langdurig verblijf in Argentinië tijdens het WK 1978. Daarmee kreeg de selectiepresentatie van 1 maart 1978 decennia later een andere wending. Wat destijds werd gezien als een breuk tussen Johan Cruijff en Oranje, bleek achteraf een persoonlijke en begrijpelijke beslissing.

Het mysterie rond waarom Johan Cruijff niet naar het WK 1978 ging, kreeg pas dertig jaar later een definitief antwoord. "Als jij met een geweer op je hoofd op de grond ligt en vanuit een ooghoek een kind om de hoek ziet kijken", zei Cruijff toentertijd in De Reünie, "staat niets meer in geen enkele verhouding."