Van Gaal of Reiziger wacht meteen een pijnlijke schoonmaak bij Oranje

De KNVB is momenteel koortsachtig op zoek naar een nieuwe bondscoach voor het Nederlands elftal na het vertrek van Ronald Koeman, waarbij namen als Michael Reiziger en Louis van Gaal nadrukkelijk in beeld zijn. Of het nu de 74-jarige Van Gaal of Reiziger wordt, de nieuwe keuzeheer staat direct voor flinke uitdagingen. Bij Oranje moet na de teleurstellende uitschakeling in de zestiende finales van het WK 2026 stevig worden doorgeselecteerd en is een innovatieslag noodzakelijk. Arne Slot gaf eerder al aan de voorkeur aan een nieuwe club te geven en is geen kandidaat.

Een van de eerste vraagstukken is de toekomst van de dertigers in de selectie. Aanvoerder Virgil van Dijk kon na de uitschakeling tegen Marokko nog geen uitsluitsel geven over zijn toekomst als international. Tegelijkertijd kloppen jongere alternatieven voor de centrale verdediging, zoals Jurriën Timber en Jan Paul van Hecke, nadrukkelijk op de deur. Dit kan gevolgen hebben voor ervaren krachten als Memphis Depay, Nathan Aké, Stefan de Vrij, Marten de Roon en Wout Weghorst, voor wie het interlandboek mogelijk sluit.

Daarnaast moet de nieuwe technische staf een oplossing vinden voor het gebrek aan aanvallende topkwaliteit. Koeman hield tijdens zijn laatste ambtstermijn stug vast aan een 4-3-3-systeem en vertrouwde op gevestigde namen, hoewel spelers als Depay en Frenkie de Jong onvoldoende leverden. Dit in tegenstelling tot Van Gaal, die voor het WK van 2022 nog koos voor een systeem met vijf verdedigers om de aanvallende tekortkomingen te camoufleren. "Niet de beste spelers, maar het beste team wordt wereldkampioen", zo stelde de voormalige bondscoach destijds.

Ook op het gebied van stafsamenstelling en standaardsituaties wordt vernieuwing geëist. Directeur topvoetbal Nigel de Jong was voor het toernooi al op het belang van dode spelmomenten. "Kijk naar Arsenal. Dat is daardoor kampioen van de Premier League geworden", aldus De Jong. Desondanks koos de voetbalbond voor een aanpak op afstand, waarbij keeperstrainer Patrick Lodewijks eindverantwoordelijk bleef voor de standaardsituaties, terwijl landen als Noorwegen, Portugal en Ghana wel een specifieke coach in dienst hadden. De technische staf van de nationale ploeg had bovendien een gemiddelde leeftijd van 59 jaar.

Nieuwe bondscoach moet elftal in beweging krijgen

Fysiek gezien viel er tijdens het eindtoernooi eveneens het nodige aan te merken op de prestaties. Tot aan de uitschakeling liepen de Nederlandse internationals als enige land gemiddeld minder dan 100 kilometer per wedstrijd. De ploeg speelde te veel vanuit stilstand, wat de ruimtes op het veld verkleinde en de dynamiek uit het spel haalde.

Een ander hoofdpijndossier is het aanhoudende penaltysyndroom, dat in het Mexicaanse Monterrey een nieuw hoofdstuk kreeg. Oranje miste in de zestiende finale drie strafschoppen, nadat de Marokkanen er eerder al twee onbenut lieten. Koeman weigerde een uitgebreide studie van penalty's te maken, omdat hij de druk van een vol stadion niet na te bootsen vond. Landen als Engeland bewijzen echter het tegendeel: onder leiding van Gareth Southgate wonnen de Britten vier van hun laatste vijf penaltyseries door de inzet van data-analyse, psychologische hulp en een buddysysteem.

Verder ontbrak het de selectie aan een duidelijke gezamenlijke missie, zo oordeelde Weghorst na afloop van het toernooi. De aanvaller liep de pers in de mixed zone aanvankelijk voorbij, maar stelde later dat de ploeg te weinig persoonlijkheid toonde. "Er moeten dingen anders om succesvol te zijn", concludeerde de dertiger. Dat gebrek aan scherpte uitte zich ook verdedigend, toen Issa Diop volledig vrijstaand mocht inkoppen en de ploeg ook tegen Japan zeer eenvoudig tegendoelpunten weggaf.

De tijd dringt inmiddels voor de KNVB om een geschikte kandidaat te presenteren. De nieuwe eindverantwoordelijke krijgt weinig voorbereidingstijd om deze structurele problemen aan te pakken. Op 24 september wacht namelijk alweer de volgende zware beproeving, wanneer het team het in de Nations League opneemt tegen buurland Duitsland.