Picnic-PostNL zwaar onder vuur na onthullingen: 'Het werd een dictatuur'

Bij de Nederlandse WorldTour-wielerploeg Picnic-PostNL is al jaren sprake van een angstcultuur. Dat komt donderdag naar voren uit een groot journalistiek onderzoek van NOS Sport en het wielerplatform In De Waaier, dat tegelijk met de vierdelige podcastserie De Gehaktmolen is gepubliceerd. Voor het onderzoek werd vertrouwelijk gesproken met 71 mensen die bij de formatie, waar in totaal 120 medewerkers in dienst zijn, werken of hebben gewerkt. Zowel renners als stafleden maken melding van een onveilige werksituatie en velen zijn getraumatiseerd vertrokken bij de ploeg.

Het verhaal van voormalig wielrenner Martijn Tusveld, die vorig jaar na afloop van het seizoen een punt achter zijn profloopbaan zette, vormt de rode draad in de onthullingen. Nadat de Nederlander tijdens de Giro d'Italia van 2020 kritisch was op de ploegtactiek, raakte hij in een negatieve spiraal die uiteindelijk uitmondde in zware depressieve klachten. De Vereniging van Beroeps Wielrenners (VVBW) bevestigt donderdag dat er in het afgelopen anderhalf jaar meerdere vergelijkbare signalen en emotionele klachten zijn binnengekomen over de gang van zaken bij Picnic-PostNL.

Kritiek in Giro d'Italia wordt Martijn Tusveld fataal

Voor Martijn Tusveld, die destijds 26 jaar was en zijn vierde seizoen bij de ploeg reed, bleek de avond van 22 oktober 2020 een keerpunt. Na afloop van de achttiende rit in de Giro d'Italia vroeg sportdirecteur Rudi Kemna hem in de teambus hoe hij dacht over de gehanteerde tactiek. Tusveld sprak daarop nogmaals zijn twijfels uit: "We hadden het ook anders kunnen doen", zo klonk het. Volgens de oud-renner sloeg de sfeer na dat moment volledig om. Eind 2020 kreeg hij van de ploegleiding te horen dat hij een 'negatieve sfeer' veroorzaakte en voor het seizoen 2021 werden alle grote wedstrijden van zijn programma geschrapt.

Hoewel Tusveld al ruim voor de jaarwisseling van 2020 de mededeling kreeg dat zijn aflopende contract niet verlengd zou worden, kon hij uiteindelijk toch nog drie seizoenen aanblijven omdat twee ploeggenoten op de valreep hun verbintenis inleverden. De omstandigheden binnen de ploeg eisten echter een zware tol van hem. "Ik werd angstig. Ik dacht: ik hou mijn mond en zeg ja en amen. En dat heb ik de rest van de jaren bij deze ploeg gedaan", vertelt hij. In 2021 kreeg de wielrenner te maken met depressieve klachten. "Ik heb ook gedacht mezelf wat aan te doen", zo beschrijft hij die donkere periode.

In de winter van vorig jaar richtte Tusveld zich in een e-mail tot Kemna, een bericht dat door de onderzoeksredactie is ingezien. Daarin gaf hij aan dat na die bewuste etappe in de Giro alles anders werd, dat hij geen feedback meer durfde te geven en dat hij zich machteloos en geremd voelde in zijn ontwikkeling. Volgens de berichtgeving moest de renner eind 2024 daadwerkelijk vertrekken bij de ploeg, al bleef hij uiteindelijk nog tot het einde van vorig jaar verbonden aan het team voordat hij, mentaal nog altijd niet hersteld, zijn fiets aan de wilgen hing. Inmiddels werkt hij als sportpsycholoog bij BEAT Cycling en runt hij zijn eigen coachingsbedrijf.

Adriaan Helmantel zag cultuur omslaan in dictatuur

Adriaan Helmantel, die vier jaar lang werkzaam was als de persoonlijke trainer van Tom Dumoulin, wijst het najaar van 2017 aan als het moment waarop de cultuur bij het toenmalige Team Sunweb omsloeg. Nadat de ploeg eerder nog grote successen vierde met Marcel Kittel in de Tour de France van 2013 en 2014 en de eindoverwinning van Dumoulin in de Giro d'Italia van 2017, werden de regels en protocollen volgens betrokkenen steeds strenger.

Tijdens een bijeenkomst in het teamhuis in Sittard, eind oktober en begin november 2017, maakte het management bekend het proces strakker te willen stroomlijnen. Vragen moesten voortaan worden doorgespeeld naar een trainer, arts, diëtist of mecanicien. Bovendien mochten trainers volgens ingewijden niet langer onderling overleggen of met de renners praten. Helmantel is duidelijk over de top-downstructuur die daardoor ontstond: "Het werd een dictatuur", zo stelt hij. Een andere betrokkene die dicht bij het prestatiebeleid stond, geeft aan dat er tot 2018 nog een gezonde balans was, maar dat er sindsdien ieder jaar vijf procent 'gekkigheid' bijkwam.

Rudi Kemna en Iwan Spekenbrink zwaar onder vuur

Verschillende anonieme oud-medewerkers schetsen een soortgelijk beeld van de dagelijkse leiding onder algemeen manager Iwan Spekenbrink en hoofdcoach Rudi Kemna. "Er heerst een vorm van tirannie", zo laat een voormalig renner optekenen. Een oud-ploegleider wijst daarbij direct naar de top van de ploeg: "Iwan en de anderen van het management doen alsof de renner de staatsvijand is".

Verder was het voor veel werknemers niet duidelijk of de organisatie over een vertrouwenspersoon beschikte en wie die functie dan bekleedde. Toen een voormalig renner met mentale klachten vroeg of hij een mental coach mocht inschakelen, reageerde Kemna volgens de betrokkene afwijzend. "Ik geloof niet in psychologen", zo zou hij hebben gezegd. Die reactie hakte er zwaar in bij de wielrenner in kwestie: "Dan ben je wel klaar, of niet? Dat ik wilde stoppen als renner kwam mede door deze manier van opereren".

Iwan Spekenbrink en Tom Dumoulin hullen zich in stilzwijgen

De zware beschuldigingen komen aan het licht in een jaar waarin Picnic-PostNL op sportief gebied het slechtste seizoen uit de clubhistorie beleeft, al wordt er in het onderzoek geen direct verband gelegd tussen de tegenvallende prestaties en de werkcultuur. De Nederlandse ploeg koerst dit jaar bovendien op een uitzonderlijke eenjarige WorldTour-licentie vanwege sponsorcontracten die aan het einde van dit jaar aflopen. Geruchten over een mogelijke stap terug uit de WorldTour in 2027 werden door de formatie eerder al tegengesproken.

Voorafgaand aan de publicatie hebben de onderzoekers hun bevindingen voorgelegd aan de clubleiding van Picnic-PostNL. Iwan Spekenbrink wilde echter zowel schriftelijk als voor de camera niet reageren op de aantijgingen. Ook Rudi Kemna en voormalig kopman Tom Dumoulin weigerden een reactie te geven.

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.