Xan de Waard jaagt op uniek Oranje-afscheid: 'Het script ligt er'

Xan de Waard speelt zaterdag om 16.00 uur haar laatste wedstrijd als hockeyster en kan in de WK-finale tegen Argentinië op historische wijze afscheid nemen. De 30-jarige middenvelder van Oranje kan als eerste hockeyer ooit voor de vierde keer wereldkampioen worden, en dat ook nog in een uitverkocht Wagener Stadion in Amstelveen.

"Het script ligt er, nu moeten ze het nog uitvoeren", zegt oud-international Minke Booij tegen de NOS. Toch vindt zij dat de finale niet allesbepalend is voor het beeld van De Waard. "Maar ook als dat niet lukt, is dat absoluut geen smet op haar carrière. Die is prachtig en geweldig, wat er vandaag ook gebeurt."

De transformatie van een puur 'winnaartje'

De Waard debuteerde al op 17-jarige leeftijd in het Nederlands elftal. Ze zat toen nog op het VWO en had net haar eerste wedstrijden voor Kampong gespeeld. Maartje Paumen, destijds aanvoerder van Oranje, zag meteen dat De Waard iets bijzonders had. "Je zag meteen het winnaartje in haar", vertelt Paumen. "Moeilijk van de bal te krijgen, een enorm talentvolle speelster. En gewoon een superleuk kind om erbij te hebben, ze vond al snel haar plek. Niet voor niets ging ze gelijk mee naar het WK 2014."

Ook Maria Verschoor kent De Waard al vanaf het begin van haar tijd bij Oranje. De twee debuteerden op dezelfde dag en groeiden samen uit tot vaste waarden binnen de ploeg. "Xan is gewoon een heel fijn mens. Als karakter is ze zo belangrijk geweest voor Oranje in de afgelopen jaren. Ze is enorm betrokken, wil altijd dat iedereen zich fijn voelt." Volgens Verschoor is De Waard al haar hele loopbaan dezelfde gebleven in haar manier van spelen. Ze geeft zich volledig, of het nu om een training, een groepswedstrijd of een finale gaat. "Xan geeft altijd honderd procent", vervolgt Verschoor. "Dat deed ze toen al en dat doet ze nu nog steeds. Ze is zo fanatiek, zo verbeten. Dat vind ik echt heel knap, nog los van hoe goed ze technisch is."

Het ultieme decor voor afscheid

Sportief won De Waard bijna alles wat er te winnen valt. Ze speelde meer dan 250 interlands, werd aanvoerder van Oranje en werd in 2023 en 2025 uitgeroepen tot beste speelster ter wereld. Booij vindt vooral haar complete spel indrukwekkend. "Ze is een supercomplete hockeyster", beschrijft Booij. "Snelheid, kracht en een fantastische techniek. Wat ik zo bijzonder vind als je haar ziet spelen: ze weet vooraf altijd waar de ruimte ligt en daar beweegt ze in. Ze laat het er heel makkelijk uitzien, maar dat is echt een heel grote kwaliteit."

Paumen ziet vooral dat De Waard met haar acties een wedstrijd kan veranderen. "De Waard kan met één actie een wedstrijd openbreken. Ze leest het spel goed en kan dan met een aanvallende actie heel veel snelheid naar voren maken. Als je puur fysiek naar haar kijkt, zou ze makkelijk nog een paar jaar kunnen doorgaan. Maar op een gegeven moment wil je andere dingen in het leven, dus ik begrijp haar wel."

De Waard keek de afgelopen jaren al vaker verder dan alleen hockey. Na de gewonnen Olympische Spelen van 2024 nam ze tijdelijk afstand van Oranje om fulltime als consultant te werken. Ook sprak ze zich uit over diversiteit en inclusie. "Niet omdat ik denk dat ik de wereld kan veranderen", zei De Waard daar zelf over. "Maar wel omdat ik de verantwoordelijkheid voel om mijn podium daarvoor te gebruiken."

Na haar afscheid wacht eerst een reis door Australië. Wat ze daarna precies gaat doen, is nog niet duidelijk. Haar nalatenschap binnen het hockey staat volgens Paumen en Booij wel vast. Paumen noemt haar een van de beste speelsters die Nederland ooit heeft gehad. "Spelers vergelijken vind ik altijd lastig, maar met de carrière die ze heeft gehad en alle medailles die ze heeft gewonnen, kun je wel zeggen dat ze een van de beste speelsters is die Nederland ooit heeft gehad. Je wordt niet voor niets twee keer uitgeroepen tot beste speelster ter wereld."

Ook Booij denkt dat De Waard een blijvende plek krijgt in de hockeygeschiedenis. "Ze is een boegbeeld voor het hockey waar veel mensen naar opkijken. Een slimme, welbespraakte vrouw, die niet opviel door gekke dingen te doen of hard te schreeuwen. Ze zal de hockeygeschiedenis ingaan als een van de beste spelers van haar tijd."