Xavi schudt Oranje flink op en neemt 'de Gerard Piqué-methode' mee naar Zeist

Xavi Hernández (46) is begin deze maand officieel aangesteld als de nieuwe bondscoach van het Nederlands elftal en lijkt direct heilige huisjes omver te willen schoppen. De Spanjaard, die een contract tekende tot en met het WK van 2030, bereidt zich voor op zijn debuut tegen Duitsland eind september. In de aanloop naar dat duel in de Nations League moeten de internationals zich opmaken voor een hernieuwde auditie.

Bij zijn vorige klus als hoofdtrainer van Barcelona gebruikte de oefenmeester liefst 32 spelers in zijn eerste zestien wedstrijden om zijn ideale formatie te vinden, zo schrijft Oranje-watcher Maarten Wijffels van het Algemeen Dagblad zaterdag in een uitgebreide analyse. Ook bij Oranje wil hij bouwen aan een dominant elftal in een 4-3-3- of 3-4-3-systeem, waarbij hij op zoek gaat naar spelers die exact in zijn positieprofielen passen. Reputaties tellen daarbij niet: "Namen, leeftijden, de competitie waarin iemand speelt, het is mij om het even", zo sprak hij afgelopen dinsdag uit tijdens zijn presentatie in Zeist. "Wie het beste uitvoert wat er wordt gevraagd, die speelt", voegde hij daaraan toe.

Xavi gaat Virgil van Dijk uitdagen bij Oranje

Dat kan gevolgen hebben voor gevestigde namen zoals aanvoerder Virgil van Dijk. Er wordt gespeculeerd dat de nieuwe bondscoach de centrumverdediger op dezelfde manier zal uitdagen als hij eerder met Gerard Piqué deed in Catalonië, waarbij het teambelang altijd voorop staat. Piqué was aanvankelijk basisspeler onder Xavi, maar belandde na een aantal maanden op de bank. Van Dijk, die op het WK een passieve rol in de opbouw vertolkte, zal worden uitgedaagd om aan de eisen te voldoen. Micky van de Ven is ook een kandidaat voor het centrum, mede omdat hij als linksback minder goed uit de verf komt.

Volgens Wijffels ligt de positie van linksback bij Oranje sowieso open. "De linksbackpositie leent zich bij uitstek voor een verrassing van de nieuwe bondscoach. Ofwel in tactische zin ofwel met een speler aan wie nog niemand dacht." In de achterhoede eist de trainer dat centrale verdedigers indribbelen naar het middenveld, een rol die perfect lijkt weggelegd voor Jan Paul van Hecke. De mandekker, die onlangs een miljoenentransfer maakte naar Tottenham Hotspur en daar fit aan het seizoen is begonnen, past naadloos in dat profiel.

Voor de opbouw van achteruit wil de technische staf met drie man opereren. Dat hoeven niet louter verdedigers te zijn; ook doelman Bart Verbruggen, die als onbetwiste nummer één geldt, kan als derde opbouwer fungeren. Op de flanken zoekt de bondscoach naar dynamiek, waarbij een van de backs aan de binnenkant moet kunnen spelen als extra middenvelder. Voor die specifieke rol op rechts lijken Jürrien Timber en Lutsharel Geertruida momenteel geschikter dan Denzel Dumfries. Op de volglijst staan volgens Wijffels namen als Givairo Read (Feyenoord), Elija Dijkstra (AZ) en Mats Wieffer (Brighton & Hove Albion). Of Jeremie Frimpong toekomst heeft bij Oranje onder Xavi is maar de vraag: de bondscoach wil niet met vijf verdedigers, onder wie een wingback, spelen.

De volglijst van het Nederlands elftal

Op het middenveld kiest Xavi steevast voor een opstelling met de punt naar achteren, waarbij Frenkie de Jong de eerste keus is als controlerende middenvelder. Een duidelijke nummer twee is er niet, al past Teun Koopmeiners in het profiel. Op de volglijst staan namen als Sean Steur (Newcastle United) en Wouter Burger (TSG Hoffenheim). De vraag is ook wie de constant pendelende en tussen de linies spelende '8' en '10' bij Oranje worden. "Tijjani Reijnders en Justin Kluivert passen in dat profiel. Verder zijn er Ryan Gravenberch en Quinten Timber", duidt Wijffels.

Waar Koeman kritisch was op transfers naar de woestijn, houdt de kersverse eindverantwoordelijke de deur nadrukkelijk open voor spelers in de Saudi Pro League. Zo blijven Tijjani Reijnders en Crysencio Summerville, die respectievelijk bij Al-Qadsiah en Al-Hilal spelen, gewoon in beeld voor een oproep. Voorin lijkt Cody Gakpo voorlopig de vaste keus als linksbuiten, al kijkt men in Zeist ook naar Ruben van Bommel (PSV) en voor de langere termijn naar Ro-Zangelo Daal van AZ.

Brian Brobbey had tijdens het WK de strijd om de spitspositie in zijn voordeel beslecht ten koste van Donyell Malen en Memphis Depay. In de spits zoekt Xavi iemand die verdedigers bezighoudt en bindt. Wijffels denkt dat Justin Kluivert 'een verrassend alternatief' kan zijn als valse nummer negen. Op de volglijst staan ook namen als Mexx Meerdink (AZ), Lucas Vennegoor of Hesselink (FC Twente) en Shaqueel van Persie (Feyenoord).

De focus ligt nu volledig op de start van de Nations League. Op donderdag 24 september rolt de bal om 20.45 uur in de Johan Cruijff ArenA voor de kraker tegen Duitsland. Het wordt de eerste echte test voor de nieuwe speelwijze en een kans voor talenten om zich te bewijzen. "Ik ben niet bang om te kiezen voor jonge spelers als ze er klaar voor zijn. Ik was zelf 17 toen Louis van Gaal me zijn vertrouwen gaf", besloot de ambitieuze bondscoach.