De 7-0-zege van het Nederlands elftal op Griekenland leverde Xavi Hernández meer op dan alleen een overtuigende overwinning. Voor het eerst viel vrijwel alles samen op het middenveld van Oranje. Frenkie de Jong en Joey Veerman bleken elkaar niet in de weg te lopen, Tijjani Reijnders kreeg juist méér ruimte om gevaarlijk te worden en Jurriën Timber zorgde vanaf links voor de extra man. Daarmee lijkt Xavi een oplossing te hebben gevonden voor een middenveldpuzzel die hem sinds zijn komst bezighoudt.
De discussie rond De Jong en Veerman lag voor de hand. Beiden komen graag aan de bal, willen de opbouw sturen en zoeken vanuit een lage positie naar de pass vooruit. Twee spelers met zulke vergelijkbare voorkeuren kunnen elkaar gemakkelijk in dezelfde zones tegenkomen. Tegen Griekenland gebeurde het tegenovergestelde.
Xavi liet De Jong en Veerman niet simpelweg naast elkaar als twee controleurs spelen. Hun posities veranderden voortdurend. De Jong zakte regelmatig terug naar de laatste lijn, naast Jan Paul van Hecke en Micky van de Ven. Zodra een Griekse spits besloot door te stappen, ontstond een linie hoger ruimte voor Veerman. Daar kon de voormalig PSV'er doen waar hij het sterkst in is: vooruit kijken en met één pass een volgende linie overslaan.
Op andere momenten namen beide spelers elkaars positie juist over. Daardoor kreeg Griekenland nauwelijks grip op de Nederlandse opbouw. Een tegenstander die De Jong volgde, maakte Veerman vrij. Werd Veerman opgevangen, dan kon De Jong vanuit een lagere positie het spel verdelen. Xavi hoefde dus niet te kiezen tussen zijn twee spelmakers. Hij zorgde ervoor dat hun kwaliteiten elkaar versterkten.
Reijnders wordt grote winnaar van nieuwe taakverdeling
De belangrijkste consequentie daarvan was misschien wel zichtbaar bij Tijjani Reijnders. De middenvelder hoefde minder vaak terug te zakken om Oranje zelf aan het voetballen te krijgen. Met Frenkie de Jong en Joey Veerman achter zich kon hij hoger blijven en veel nadrukkelijker ruimtes rond de spits aanvallen. Dat leverde tegen Griekenland direct rendement op.
Bij de 2-0 begon De Jong in de laatste lijn. Jurriën Timber was vanaf links naar binnen geschoven en dwong daarmee de Griekse verdediging tot keuzes. Toen de druk op De Jong kwam, ontstond elders ruimte. Veerman sloot snel genoeg aan en stuurde Reijnders vervolgens diep achter de defensie.
Ook bij de 4-0 was die taakverdeling herkenbaar. De Jong en Veerman hielden zich bezig met het creëren en vinden van de vrije man, terwijl Reijnders hoger tussen de linies kon blijven bewegen. Zodra de Griekse organisatie uit elkaar werd getrokken, verscheen hij opnieuw waar hij het gevaarlijkst is: rond het strafschopgebied. Daarmee komt Xavi steeds dichter bij een middenveldmix waarin iedere speler iets anders levert.
De Jong geeft controle en kan vanuit de laatste lijn onder druk vooruit voetballen. Veerman beschikt over de pass waarmee hij een compact blok kan openbreken. Reijnders hoeft niet voortdurend een derde spelmaker te zijn, maar kan juist profiteren van de ruimte die de twee achter hem creëren. Dat past ook bij de manier waarop Xavi vanaf zijn eerste interlands naar middenvelders kijkt. Niet drie spelers met dezelfde kwaliteiten, maar verschillende profielen die elkaar aanvullen.
Timber speelt daarbij vanaf links een belangrijke ondersteunende rol. Doordat hij als linksback naar het middenveld kan bewegen, blijft Oranje daar voldoende bezetting houden wanneer De Jong zich laat uitzakken. Timber gaat vooruit, De Jong achteruit, Veerman komt vrij en Reijnders kan hoog blijven. De posities veranderen, maar de structuur blijft intact.
Gravenberch krijgt ineens te maken met andere concurrentiestrijd
Juist daarom kan de wedstrijd tegen Griekenland gevolgen krijgen voor Ryan Gravenberch. De middenvelder, die momenteel geblesseerd is, behoorde in de eerste periode onder Xavi nadrukkelijk tot de spelers die geschikt leken voor zijn ideale middenveld. Gravenberch kan laag aan de opbouw deelnemen, maar ook doorschuiven naar een hogere positie en heeft het loopvermogen om grote ruimtes te bestrijken. Joey Veerman heeft zich inmiddels echter nadrukkelijk in dezelfde puzzel gespeeld.
Niet door dezelfde dingen te doen als Gravenberch, maar door Oranje iets anders te geven. Tegen een tegenstander die compact verdedigt, kan zijn passing precies het wapen zijn waarmee Xavi Hernández de vrije man sneller bereikt. Met De Jong naast of achter hem hoeft Veerman bovendien niet voortdurend zelf verantwoordelijk te zijn voor de complete controle in de opbouw. Dat maakt de concurrentiestrijd op het middenveld minder voorspelbaar.
Gravenberch kan in andere wedstrijden nog steeds uitstekend passen bij het plan van Xavi. Tegen een ploeg die hoger druk zet of wanneer meer fysieke kracht en dribbels nodig zijn, kan zijn profiel juist aantrekkelijker worden. De 7-0 tegen Griekenland heeft vooral aangetoond dat Veerman niet meer simpelweg een alternatief voor De Jong is. Hij kan juist mét De Jong spelen.
Misschien is dat wel de belangrijkste winst van de avond. Xavi heeft niet alleen een manier gevonden om twee spelmakers samen te laten functioneren, maar daardoor ook Reijnders bevrijd van taken die hem verder van het doel hielden. Na maanden van experimenteren begint het middenveld van Oranje daardoor steeds minder op een verzameling namen en steeds meer op een samenhangend geheel te lijken.