Jong Oranje en de playoffs voor het EK: vaker een slecht dan goed huwelijk

Jong Oranje staat voor een cruciale horde om een ticket voor het EK binnen te halen. Toch leert de geschiedenis van het Nederlandse voetbal dat dit soort duels in de play-offs zelden zonder slag of stoot verlopen. Hoewel eerdere beloftenselecties door de jaren heen vol zaten met enorm veel talent, liep de route naar het toernooi vaker uit op een pijnlijke deceptie. Tegenstanders die op papier minder leken te hebben, bleken juist dodelijk effectief op de momenten dat de spanning enorm opliep.

De huidige ploeg van bondscoach Michael Reiziger wist zich via een zenuwslopend slotstuk ternauwernood te plaatsen voor de beslissende tweestrijd in november. Nederland sloot Groep G af met een tweede plaats en werd vandaag tijdens de loting gekoppeld aan Jong Denemarken. Juist nu zijn de eerdere misstappen tegen Jong Oekraïne en Jong Portugal een duidelijke herinnering aan hoe snel individuele kwaliteit kan verdwijnen als de scherpte er als team niet is.

Verwaarloosde waarschuwingen tegen Jong Oekraïne

Op 9 oktober 2010 speelde de selectie van voormalig bondscoach Cor Pot de heenwedstrijd van de play-offs voor het EK 2011 in Denemarken tegen Jong Oekraïne op Het Kasteel in Rotterdam. Pot had zijn spelers vooraf nog zo gewaarschuwd voor de slimheid en de standaardsituaties van de tegenstander, maar binnen no-time lag het hele plan aan diggelen. Serhiy Kryvtsov kopte namelijk al snel raak uit een vrije trap, die werd gegeven na een overduidelijke schwalbe van Roman Zozoelja.

Nog voor de rust ging het helemaal van kwaad tot erger in Rotterdam. Doelman Tim Krul ging flink in de fout, waardoor Kryvtsov voor de tweede keer kon toeslaan. Vervolgens zorgde een handsbal van Kevin Strootman ook nog eens voor een strafschop voor de bezoekers. Jevgen Konoplianka bleef rustig vanaf elf meter en schoot de 0-3 binnen. Luuk de Jong deed met de 1-3 nog wel iets terug, maar Nederland moest het duel met tien man uitspelen na een rode kaart voor Donny Gorter. Pot reageerde na afloop tegenover de NOS dan ook enorm teleurgesteld op de wanvertoning: "Dit is een zeer grote teleurstelling. Alles wat we verkeerd konden doen deden we verkeerd. De nederlaag was zondermeer verdiend. Deze wedstrijd was na zeven minuten al gespeeld. Ik had hier veel meer van verwacht."

De illusie van eerherstel in Kiev

Drie dagen na de pijnlijke nederlaag in eigen huis reisde Jong Oranje af naar Kiev voor de return. De ploeg probeerde de rug te rechten en vocht voor wat het waard was, maar slaagde er niet in om de opgelopen achterstand helemaal weg te poetsen. Taras Stepanenko zette de thuisploeg namelijk op voorsprong en John Goossens bepaalde de eindstand namens Nederland uiteindelijk op 0-2. Door de eerdere 1-3 nederlaag in Rotterdam betekende dat over twee duels uitschakeling, doordat de uitdoelpuntenregel destijds nog gold.

De uitschakeling kwam hard aan bij de KNVB, zeker omdat deze lichting vol zat met spelers die later de absolute top van Europa en het grote Oranje zouden halen. Het toernooi in Denemarken ging echter definitief aan de neus van de talenten voorbij. Daardoor lag een elftal dat op voorhand titelkandidaat had kunnen zijn er al voor het hoofdtoernooi uit door een gebrek aan scherpte op de cruciale momenten.

Nieuw play-offdebacle tegen Jong Portugal

Vier jaar na het drama tegen Oekraïne herhaalde exact hetzelfde scenario zich in de play-offs voor het EK 2015. Op 9 oktober 2014 speelde het elftal van trainer Adrie Koster de eerste wedstrijd tegen Jong Portugal in het stadion van AZ in Alkmaar. Nederland begon fel en Elvis Manu raakte zelfs de onderkant van de lat, maar diep in de blessuretijd van de eerste helft ging het alsnog helemaal mis. Sven van Beek maakte een overtreding in het strafschopgebied, waarna de Portugese captain Sérgio Oliveira de penalty feilloos binnenschoot.

In de tweede helft raakte Nederland Jetro Willems kwijt met een blessure en maakte invaller Carlos Mané er ook nog 0-2 van voor de Portugezen. Koster baalde na afloop flink van het gebrek aan scherpte: "Waar gaat het mis? Op cruciale momenten gaan wij de fout in." Ook aanvoerder Karim Rekik stak zijn woede in de catacomben niet onder stoelen of banken: "Ik was hartstikke boos na afloop. Waarom denk je dat ik zolang in de kleedkamer achterbleef? Ik moest echt even tot rust komen. Zij wonnen veel te veel duels. De doelpunten hebben we wel te makkelijk weggegeven. Dit mag niet gebeuren."

De lessen voor de manschappen van Reiziger

Aanvoerder Karim Rekik liet na het duel met de Portugezen nog strijdbaar weten dat een comeback zeker tot de mogelijkheden behoorde ("Als zij hier met 2-0 kunnen winnen, kunnen wij dat daar ook"), maar de return draaide uit op een bizar duel waarin Nederland met 5-4 verloor. Met een totale score van 7-4 over twee duels lag Nederland eruit. Het liet nog maar eens zien dat je in dit soort tweeluiken geen cadeautjes weg mag geven. Eerder al, richting het EK 2002, ging een sterke lichting immers ook al onderuit tegen Jong Engeland door een 0-1 thuisnederlaag en een 2-2 gelijkspel in de uitwedstrijd.

Voor het huidige elftal van bondscoach Michael Reiziger, dat tussen 11 en 17 november speelt tegen Jong Denemarken, zijn deze misstappen uit het verleden een keiharde waarschuwing. Een toernooi missen heeft bovendien meteen gevolgen voor de plannen van de KNVB: de route naar de Olympische Spelen loopt namelijk direct via het EK voor beloften, een podium waar Nederland al sinds 2008 niet meer te zien is geweest.