Donyell Malen maakte vrijdag in de 7-0-zege van het Nederlands elftal tegen Griekenland niet alleen een doelpunt, maar liet vooral zien waarom hij als spits zo goed kan passen in het voetbal van Xavi Hernández. De aanvaller bleef geduldig in zijn positie, hield de laatste lijn bezig en liet de ruimtes voor anderen vrij. Juist daarin zit een ongemakkelijke boodschap voor Memphis Depay. De manier waarop hij jarenlang belangrijk was voor Oranje, botst steeds nadrukkelijker met de nieuwe spelregels van Xavi.
De wedstrijd tegen Griekenland maakte duidelijk hoe streng die spelregels inmiddels zijn. Frenkie de Jong zakte uit, Jurriën Timber schoof juist door en Joey Veerman bleef beschikbaar op het middenveld. Tijjani Reijnders en Crysencio Summerville kregen daardoor ruimte om hoger op te duiken. Bijna iedere positiewisseling had een tegenbeweging. Malen hoefde daar als spits opvallend weinig aan toe te voegen. Juist dát was zijn waarde.
Malen kwam niet voortdurend naar de bal toe om zichzelf in het spel te mengen en liet zich evenmin verleiden om overal op te duiken. De aanvaller hield de Griekse centrumverdedigers bezig, bleef dreigen achter de laatste lijn en zorgde ervoor dat de ruimtes vóór hem beschikbaar bleven voor de middenvelders. Dat klinkt eenvoudig, maar het is wel een van de belangrijkste principes die Xavi Oranje probeert bij te brengen.
Malen laat zien wat Xavi werkelijk van zijn spits verlangt
Onder Xavi Hernández draait goed positiespel niet om zoveel mogelijk beweging. Spelers moeten juist weten wanneer ze níét moeten bewegen. Wie zonder aanleiding zijn zone verlaat, kan de ruimte van een ploeggenoot dichtlopen en daarmee een complete aanval verstoren. Voor de nummer 9 geldt dat net zo goed.
Tegen Griekenland wilde Xavi meerdere spelers in de zones achter de spits krijgen. Jurriën Timber verscheen vanaf links als extra aanvallende middenvelder, Tijjani Reijnders dook voortdurend diep op en Crysencio Summerville zocht vanaf rechts regelmatig de binnenkant. Daarvoor moest het centrum juist vrij blijven. Als Donyell Malen in die situaties steeds tien of vijftien meter zou uitzakken, zou hij precies terechtkomen waar zijn ploeggenoten gevaarlijk wilden worden. Dat deed hij niet.
Malen hield de laatste lijn op zijn plaats en vertrouwde erop dat de bal vanzelf zou komen. Uiteindelijk kreeg hij zijn beloning. Na rust legde Denzel Dumfries vanaf rechts terug en schoot Malen de 7-0 binnen. Zijn optreden paste daarmee vrijwel naadloos bij de waarschuwing die Xavi in de rust had gegeven. De bondscoach wilde geen 'circus', geen spelers die in hun enthousiasme overal tegelijk opduiken. Zelfs na een ongekende voetbalshow ergerde hij zich aan de laatste twintig minuten, waarin de veldbezetting minder strak werd. Dat zegt veel over de eisen die de Spanjaard stelt.
Een spits hoeft onder Xavi niet voortdurend zichtbaar te zijn om belangrijk te zijn. Soms helpt hij het elftal juist door een verdediger bezig te houden en een bepaalde ruimte níét binnen te lopen. Precies daar worden de posities van Memphis Depay maar ook die van Wout Weghorst ingewikkeld.
Depay en Weghorst botsen ieder op hun eigen manier met profiel
Memphis Depay heeft jarenlang veel van zijn waarde voor Oranje gehaald uit het tegenovergestelde. Hij komt graag uit de punt, vraagt de bal in de voeten en zoekt combinaties met de spelers achter hem. Vanuit die vrijheid kan hij zelf het spel versnellen, een steekpass geven of richting het doel draaien. Onder Xavi Hernández kan die vrijheid juist voor problemen zorgen.
Wanneer Depay uitzakt, komt hij al snel terecht in de zones waarin Tijjani Reijnders, Jurriën Timber of een naar binnen bewegende buitenspeler moet verschijnen. Vervolgens moet iemand anders de spitspositie overnemen en begint een kettingreactie van positiewisselingen. Het is precies het soort onrust dat Xavi uit zijn positiespel probeert te halen.
Dat betekent niet dat Depay technisch niet bij dit Oranje past. Het betekent wel dat hij zijn natuurlijke spel waarschijnlijk behoorlijk moet aanpassen om als nummer 9 in deze structuur te functioneren. Minder de bal opeisen, minder zwerven en vaker vertrouwen op Frenkie de Jong, Joey Veerman en de andere spelers achter hem.
Ook Wout Weghorst loopt tegen een ander gedeelte van hetzelfde probleem aan. De spits heeft juist wél de discipline om centraal te blijven, verdedigers te binden en zich volledig in dienst van het elftal te stellen. Bovendien brengt hij agressie zonder bal en kan hij als aanspeelpunt fungeren. Xavi vraagt zijn aanvallers echter ook om snelheid in de combinaties, dreiging achter de laatste lijn en voetbal in kleine ruimtes. Daar ligt Malens voordeel.
Malen kan een centrumverdediger bezighouden zonder alleen als fysiek aanspeelpunt te fungeren. Laat een verdediger ruimte achter zich, dan kan Malen die met zijn snelheid onmiddellijk aanvallen. Blijft de tegenstander laag, dan kan hij met één of twee balcontacten deelnemen aan het combinatiespel. Daarmee ontstaat een spitsprofiel dat ergens tussen de traditionele kwaliteiten van Depay en Weghorst ligt, maar beter aansluit bij de rest van Xavi's elftal.
Dat maakt de 7-0 tegen Griekenland ook voor de pikorde voorin relevant. Malen heeft met één wedstrijd niet ineens bewezen dat hij de vaste spits van Oranje moet worden. Wel heeft hij laten zien welke eigenschappen Xavi blijkbaar belangrijk vindt op die positie. Voor Depay ligt de uitdaging vooral in het respecteren van de ruimte indien hij ooit nog geselecteerd wordt. Voor Weghorst zit die meer in het voetbal dat Xavi rondom en achter de spits verlangt.
Malen liet tegen Griekenland zien dat hij beide werelden kan verbinden. Daardoor kan de concurrentiestrijd in de spits onder Xavi juist heel anders uitpakken dan Oranje de afgelopen jaren gewend was.