Vrijdag nog Jong Oranje, zaterdag ineens debutant bij het grote Oranje

Op 6 oktober 2001 maakte Rafael van der Vaart zijn debuut voor het Nederlands elftal. In Oranje door de geschiedenis blikt Mee Met Oranje terug op bijzondere wedstrijden, spelers en momenten uit het verleden van Oranje. Precies 25 jaar geleden kreeg de toen achttienjarige Ajacied onverwacht zijn eerste minuten, nadat hij een avond eerder nog gewoon voor Jong Oranje had gespeeld.

Van der Vaart was in die periode bezig aan zijn grote doorbraak bij Ajax, maar bondscoach Louis van Gaal was aanvankelijk helemaal niet van plan om hem op te roepen voor het grote Oranje. De middenvelder moest samen met onder anderen Theo Janssen juist bij Jong Oranje blijven, dat in die periode nog volop streed om plaatsing voor het EK Onder-21. "Van der Vaart en Janssen blijven bij Jong Oranje, dat het EK kan halen. Zij moeten daar de kar trekken", benadrukte Van Gaal.

Op vrijdag 5 oktober speelde Van der Vaart daarom met Jong Oranje tegen de leeftijdsgenoten van Slovenië (1-0). Hij begon in de basis in Rotterdam en speelde de eerste helft. Bij rust werd hij vervangen door Youssouf Hersi, die later het enige doelpunt van de wedstrijd maakte. Nog geen 24 uur later zag de wereld van Van der Vaart er compleet anders uit.

Blessures openen plotseling Oranje-deur

Het Nederlands elftal kreeg te maken met blessureleed bij Bobby Petta en Jimmy Floyd Hasselbaink. Jan Vennegoor of Hesselink was al als vervanger opgeroepen, maar na de wedstrijd van Jong Oranje besloot Louis van Gaal ook Rafael van der Vaart en Ruud Knol naar de A-selectie over te hevelen.

Voor Van der Vaart betekende het dat hij zich plotseling tussen spelers bevond tegen wie hij tot dan toe vooral had opgekeken. Jaren later vertelde hij hoe indrukwekkend die eerste uren bij het grote Oranje waren. Samen met Knol moest hij zich melden bij Van Gaal. "We gingen daarheen met angstzweet. Ik zal het nooit vergeten."

Ook het eerste ontbijt tussen de grote internationals maakte indruk. Van der Vaart schoof aan bij de voor hem bekende Arthur Numan, maar bleek op de vaste plek van Pierre van Hooijdonk te zitten. Toen hij vervolgens ergens anders plaatsnam, bleek die stoel weer van Edgar Davids te zijn. Veel tijd om aan zijn nieuwe omgeving te wennen kreeg hij niet.

Debuut Van der Vaart tegen Andorra

Een dag na zijn optreden voor Jong Oranje zat Rafael van der Vaart in GelreDome op de bank voor de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Andorra. Voor Nederland stond er sportief nauwelijks nog iets op het spel. Oranje was na de pijnlijke nederlaag tegen Ierland al uitgeschakeld voor het WK van 2002. Voor Van der Vaart was de avond vanzelfsprekend allesbehalve betekenisloos.

Opstelling Oranje: Van der Sar; Melchiot, Hofland, Van Bronckhorst; Landzaat, Seedorf, Davids; Sikora, Van Nistelrooij, Van Hooijdonk en Zenden.

Nederland nam snel afstand van Andorra. Pierre van Hooijdonk opende vanaf de strafschopstip de score, waarna Clarence Seedorf de marge verdubbelde. Ruud van Nistelrooij maakte na rust nog twee doelpunten. In de 66e minuut vond Van Gaal het moment rijp. Van der Vaart verving Victor Sikora en maakte met 18 jaar en 237 dagen zijn eerste minuten voor het Nederlands elftal.

Daarmee werd de Ajacied destijds de vierde jongste Oranje-debutant sinds de Tweede Wereldoorlog, achter Gerald Vanenburg, Piet Giesen en Patrick Kluivert. Over de gehele toenmalige interlandhistorie stond hij op de veertiende plaats. Het absolute record is nog altijd in handen van Jan van Breda Kolff die op 2 april 1911 pas 17 jaar en 74 dagen oud was.

Van onverwachte invaller naar 109 interlands

Het korte optreden tegen Andorra bleek het begin van een bijzonder lange interlandloopbaan. Rafael van der Vaart groeide in de jaren daarna uit tot een vaste waarde en kwam uiteindelijk tot 109 interlands voor Oranje. Daarin maakte hij 25 doelpunten.

Hij vertegenwoordigde Nederland op vijf grote eindtoernooien: het EK van 2004, het WK van 2006, het EK van 2008, het WK van 2010 en het EK van 2012. Het absolute hoogtepunt volgde in Zuid-Afrika, waar Oranje in 2010 de WK-finale tegen Spanje bereikte. Zijn laatste interland speelde Van der Vaart in november 2013 tegen Colombia. Zo groeide een speler die aanvankelijk bewust buiten de selectie van Van Gaal werd gehouden uit tot lid van de prestigieuze Club van 100.

Een avond bij Jong Oranje, een onverwachte oproep en minder dan 24 uur later zijn debuut: de Oranje-loopbaan van Van der Vaart begon bijna net zo plotseling als indrukwekkend.