De oproep van Sepp van den Berg zegt mogelijk meer over de toekomst van het Nederlands elftal dan over de komende interlands tegen Griekenland en Duitsland. Bondscoach Xavi Hernández haalde de verdediger van Brentford dinsdag bij de selectie nadat Virgil van Dijk geblesseerd afhaakte. Op het eerste gezicht is Van den Berg een vervanger voor de aanvoerder, maar de keuze past vooral in een patroon dat sinds de komst van de Spaanse bondscoach steeds duidelijker wordt. Xavi zoekt niet simpelweg de beste spelers per positie, maar profielen die elkaar aanvullen.
Daarmee komt ook het centrum van de toekomst nadrukkelijker in beeld. Van Dijk is nog altijd de leider van de defensie, maar Oranje zal op termijn zonder hem verder moeten. Een rechtstreekse opvolger aanwijzen ligt voor de hand, alleen verenigt Van Dijk zoveel kwaliteiten in één speler dat die zoektocht bijna automatisch tekortschiet. De aanvoerder combineert lengte en duelkracht met snelheid, coaching, ervaring en kwaliteit aan de bal. Zolang hij speelt, kan Oranje meerdere problemen met één verdediger oplossen. Xavi lijkt zich er steeds nadrukkelijker op te richten om die kwaliteiten straks over meerdere spelers te verdelen.
Van den Berg past in dat beeld. Hij heeft zich bij Brentford ontwikkeld tot een verdediger met een duidelijk fysiek profiel. Hij is ruim 1 meter 90, sterk in de persoonlijke duels en beschikt op langere afstanden over behoorlijk veel snelheid. Juist die combinatie sluit aan bij de manier waarop Xavi wil verdedigen.
Xavi heeft achterin meer nodig dan goede verdediger
Verdedigen onder Xavi Hernández vraagt om meer dan goed staan in het eigen strafschopgebied. Vanaf zijn eerste interland heeft de bondscoach duidelijk gemaakt dat Oranje hoog wil spelen en de tegenstander waar mogelijk op eigen helft wil vastzetten. Balbezit, dominantie en moedig vooruit verdedigen vormen belangrijke onderdelen van zijn aanpak. Daar zit echter automatisch risico aan vast.
Wanneer Denzel Dumfries hoog doorstapt en Oranje vooruit druk zet, ontstaan achter de eerste druk grote ruimtes. Centrale verdedigers komen daardoor regelmatig ver van het eigen doel in directe duels terecht. Ze moeten vooruit durven verdedigen, maar tegelijkertijd voldoende snelheid hebben om fouten te herstellen wanneer een tegenstander toch in de diepte ontsnapt. Precies op dat vlak is Van den Berg een interessante optie.
De uitnodiging betekent niet automatisch dat Xavi hem individueel hoger inschat dan iedere andere Nederlandse centrumverdediger. Het gaat vooral om de kwaliteiten die hij toevoegt aan een mogelijk duo. Dat sluit aan bij de manier waarop de bondscoach ook zijn middenveld samenstelt. Joey Veerman brengt iets anders dan Teun Koopmeiners, Gjivai Zechiël voegt andere eigenschappen toe dan Tijjani Reijnders en Ryan Gravenberch kan binnen één wedstrijd verschillende functies uitvoeren. Dezelfde gedachte lijkt nu achterin zichtbaar te worden.
Van Dijk hoeft niet door één speler te worden vervangen
Het Nederlands elftal beschikt over meerdere centrumverdedigers met internationale ervaring en ieder profiel heeft zijn eigen sterke punten. Jurriën Timber kan agressief doordekken en is comfortabel aan de bal. Micky van de Ven heeft uitzonderlijke snelheid. Jan Paul van Hecke beschikt over een sterke inspeelpass en is gewend vooruit te verdedigen. Sepp van den Berg voegt daar fysieke kracht, lengte en snelheid op langere afstanden aan toe.
Voor Xavi gaat het daardoor steeds minder om een klassieke ranglijst van centrumverdedigers. De combinatie wordt belangrijker dan de individuele plek in de pikorde. Een verdediger die graag uitstapt, heeft baat bij een partner die de ruimte achter hem kan bewaken. Een sterke opbouwer kan profiteren van iemand naast zich die fysiek dominant is. En bij een hoge laatste lijn telt snelheid zwaarder dan in een ploeg die twintig meter dichter bij Bart Verbruggen verdedigt.
Dat maakt de situatie na Virgil van Dijk wezenlijk anders dan nu. Zolang de aanvoerder beschikbaar is, vult hij meerdere functies tegelijk in. Wanneer hij uiteindelijk wegvalt, hoeft Oranje diezelfde eigenschappen niet allemaal in één nieuwe leider terug te vinden. Xavi kan ze verdelen over twee verdedigers die elkaar aanvullen. De bondscoach bevestigde donderdag bovendien dat hij Van den Berg niet alleen als fysieke verdediger ziet. "Hij past goed bij ons, ook in de opbouw", zei Xavi, die hem bewust op het trainingsveld wilde bekijken. Zijn eerste oproep betekent dan ook meer dan alleen het opvangen van de blessure van Van Dijk.
Van den Berg kan deze interlandperiode laten zien of zijn profiel aansluit bij de specifieke eisen van Xavi: verdedigen met ruimte in de rug, vooruit durven stappen en onder druk bruikbaar blijven in de opbouw. Minstens zo belangrijk wordt de manier waarop zijn kwaliteiten samengaan met die van de andere centrale verdedigers. De zoektocht naar het centrum van de toekomst hoeft daardoor geen zoektocht naar de volgende Virgil van Dijk te worden. Xavi lijkt eerder toe te werken naar een nieuw verdedigingskoppel waarin twee spelers samen kunnen leveren wat Oranje nu nog grotendeels in één aanvoerder vindt.