Xavi kent Memphis Depay door en door en juist daarom zegt zijn afwezigheid zoveel

Memphis Depay ontbreekt in de eerste selectie van Xavi Hernández als bondscoach van het Nederlands elftal. Alleen dat gegeven is al opvallend. De 32-jarige aanvaller is met 55 doelpunten in 112 interlands topscorer aller tijden van Oranje en behoorde onder Ronald Koeman jarenlang tot de belangrijkste spelers van de nationale ploeg. Toch kiest Xavi voor een nieuwe start zonder de spits van Corinthians. Juist het gezamenlijke verleden van de twee bij Barcelona maakt die beslissing extra interessant.

Vooropgesteld: Xavi heeft nog niet toegelicht waarom hij Depay buiten zijn eerste selectie heeft gehouden. Daar is maandagochtend vanaf 11.00 uur wel gelegenheid voor als de bondscoach op de KNVB-campus een persconferentie geeft. Het is daarom op voorhand te gemakkelijk om te stellen dat zijn keuze rechtstreeks voortkomt uit hun periode samen in Barcelona. Wat wél vaststaat, is dat Xavi de aanvaller uitstekend kent. Hij werkte ruim een jaar dagelijks met hem, gebruikte hem op meerdere aanvallende posities, sprak aanvankelijk vol lof over hem en koos uiteindelijk steeds nadrukkelijker voor andere spelers. Wie wil begrijpen waarom Depay nu niet vanzelfsprekend is voor Xavi's Oranje, kan nauwelijks om die geschiedenis heen.

Van belangrijke speler naar steeds verder uit beeld

Toen Xavi Hernández in november 2021 bij Barcelona arriveerde, erfde hij Memphis Depay als een van de belangrijkste aanvallers van de selectie. De Nederlander was enkele maanden eerder transfervrij overgekomen van Olympique Lyon en nadrukkelijk gehaald op voorspraak van Ronald Koeman. Onder zijn voormalige bondscoach kreeg Depay veel vrijheid. Hij kon vanaf de spitspositie uitzakken, naar links bewegen, combinaties zoeken en zelf een groot aandeel nemen in de opbouw van aanvallen.

Dat was precies het spel waarin Depay zich comfortabel voelde. Koeman kende hem bovendien al vanuit zijn eerste periode bij Oranje, waar hij de aanvaller eveneens veel bewegingsvrijheid had gegeven. Xavi gooide de status van Depay na zijn komst niet onmiddellijk omver. De Spanjaard noemde de aanvaller publiekelijk een belangrijke speler voor Barcelona en wees de media op diens veelzijdigheid, scorend vermogen, dribbels en kwaliteiten bij standaardsituaties. Die woorden werden aanvankelijk ook gevolgd door vertrouwen op het veld. Depay scoorde in de eerste twee duels onder Xavi en was de nummer twee van de topscorerslijst in LaLiga.

Het eerste grote keerpunt kwam in december. Depay raakte geblesseerd en juist gedurende zijn afwezigheid veranderde Barcelona de voorhoede ingrijpend. Ferran Torres, Pierre-Emerick Aubameyang en Adama Traoré werden aangetrokken en Ousmane Dembélé speelde zich opnieuw in de plannen van Xavi. Eenmaal hersteld van zijn blessure was de uitgangspositie van Depay volledig veranderd. Waar hij onder Koeman vrijwel automatisch speelde, was de concurrentiestrijd nu veel heviger geworden.

Toch was zijn eerste seizoen, in statistisch opzicht in ieder geval, allesbehalve mislukt. Depay kwam in 2021/22 tot 38 officiële wedstrijden en 13 doelpunten. Met 12 doelpunten was hij zelfs de topscorer van Barcelona in LaLiga, één meer dan Aubameyang. Xavi erkende in mei 2022 dat hij zelf ook twijfelde over de manier waarop hij met zijn aanvaller was omgegaan. "Het is mogelijk dat ik op sommige momenten onrechtvaardig tegenover hem ben geweest. Hij traint heel goed."

Barça-verleden maakt keuze bij Oranje veelzeggend

In de zomer van 2022 werd de concurrentie voor Memphis Depay nog heviger. Barcelona haalde Robert Lewandowski en Raphinha, terwijl Dembélé bleef en Xavi Hernández ook Ferran Torres en Ansu Fati tot zijn beschikking had. Uiteindelijk bleef dat seizoen weinig over van zijn eerdere status, maar daar lag andermaal blessureleed aan ten grondslag. Depay raakte in september 2022 in de Nations League-wedstrijd tegen Polen geblesseerd aan zijn hamstring. Een blessure die hem tot het WK aan de kant hield bij Barcelona en zelfs zijn deelname aan het mondiale toernooi in gevaar bracht.

In januari 2023 was het verhaal voorbij. Depay kreeg de mogelijkheid om naar Atlético Madrid te vertrekken en vroeg Xavi toestemming voor een transfer. "Hij vroeg om te vertrekken", vertelde Xavi destijds. "Hij had een aanbod van Atlético. Hij voelde zich niet meer comfortabel in zijn situatie en dat begreep ik." Daarmee eindigde een samenwerking die iets meer dan een jaar eerder was begonnen met de constatering van Xavi dat de Nederlander een belangrijke en veelzijdige speler was die het verschil kon maken.

Tot een hereniging bij Oranje is het 3,5 jaar later niet gekomen. Xavi heeft in zijn eerste Oranje-selectie slechts twee duidelijke centrumspitsen opgenomen: Brian Brobbey en Donyell Malen, die inmiddels wegens blessureleed door Mexx Meerdink is vervangen. Zelfs een klassieke pinchhitter als Wout Weghorst ontbreekt en Xavi lijkt dan ook te kiezen voor een ploeg waarin balbezit en voetballende oplossingen centraal staan. Daar zit mogelijk de belangrijkste aanwijzing voor het ontbreken van Depay.

Depay is op zijn best wanneer hij bewegingsvrijheid krijgt. Hij is geen centrumspits die negentig minuten tussen beide centrale verdedigers blijft staan. Hij komt naar de bal, zoekt combinaties, beweegt naar de linkerzone en wil invloed hebben op de opbouw. Onder Ronald Koeman werd die vrijheid juist onderdeel van het systeem. Xavi heeft bij Barcelona van dichtbij gezien wat dat oplevert. De bondscoach van Oranje heeft óók ervaren wat er gebeurt wanneer hij zijn elftal anders wil structureren en andere eigenschappen van zijn aanvallers verlangt. Toen hij meer alternatieven kreeg, verloor Depay uiteindelijk zijn voorkeurspositie.

Xavi Hernández kent Memphis Depay door en door

Xavi Hernández hoeft Memphis Depay niet meer te ontdekken en geen videobeelden te bestuderen om te beoordelen waar zijn kwaliteiten liggen, hoe hij zich gedraagt op trainingen of op welke posities hij bruikbaar is. Van vrijwel geen andere Oranje-aanvaller heeft de bondscoach zoveel informatie uit dagelijkse samenwerking.

Juist daarom mag uit de eerste selectie van Xavi een voorzichtige conclusie worden getrokken. Zeker niet de conclusie dat Xavi definitief met Depay heeft afgerekend, want daarvoor ontbreekt vooralsnog de onderbouwing. Ook niet dat hun verleden bij Barcelona automatisch de reden voor zijn afwezigheid is. Xavi heeft echter eerder moeten bepalen wat voor rol Depay binnen zijn voetbalvisie moest krijgen: de Nederlander was eerst 'een belangrijke speler' en eindigde uiteindelijk onderaan de hiërarchie, al dan niet door blessureleed op cruciale momenten.

Bij het Oranje van Xavi begint Depay ditmaal direct buiten de selectie en dat is voor de topscorer aller tijden van Oranje een duidelijk signaal. Gezien hun gezamenlijke geschiedenis in het Camp Nou kan moeilijk volgehouden worden dat Xavi niet precies weet welke speler hij buiten de deur houdt voor de komende Nations League-duels.