Wie alleen naar de namen kijkt, zou kunnen concluderen dat Xavi Hernández bij zijn eerste selectie als bondscoach behoorlijk voorzichtig te werk gaat. Van de 26 spelers die hij oproept voor de Nations League-duels met Duitsland, Servië en Griekenland waren er 21 eerder deze zomer ook al bij op het WK. Virgil van Dijk blijft aanvoerder, Nathan Aké blijft onderdeel van de groep en een groot deel van de bekende kern meldt zich opnieuw in Zeist. Toch zou het te gemakkelijk zijn om daaruit af te leiden dat er onder Xavi nauwelijks iets verandert.
De interessantste verschuiving zit namelijk niet alleen in wie er wel en niet is geselecteerd, maar vooral in waarvoor Xavi zijn spelers lijkt te willen gebruiken. De nieuwe bondscoach werkt nadrukkelijk met profielen per positie. Daardoor krijgt een gelouterde Oranje-international niet automatisch dezelfde functie als onder Ronald Koeman en hoeft een speler die goed in vorm is niet vanzelfsprekend geselecteerd te worden als zijn eigenschappen niet aansluiten bij de specifieke rol die Xavi zoekt.
Dat maakt zijn eerste selectie minder revolutionair in namen, maar mogelijk wel ingrijpender in gedachtegang. Joey Veerman keert niet zomaar terug als middenvelder, Donyell Malen wordt niet langer als multifunctionele aanvaller behandeld en het ontbreken van Wout Weghorst verandert de mogelijkheden voor een traditioneel noodscenario. Tegelijkertijd blijft Van Dijk juist de grote constante binnen een elftal waarin veel andere functies opnieuw worden gedefinieerd.
Middenveld laat nieuwe denkwijze het duidelijkst zien
Het middenveld biedt de beste inkijk in de manier waarop Xavi Hernández zijn selectie heeft opgebouwd. Frenkie de Jong ontbreekt door een blessure en daarmee valt de meest voor de hand liggende verdedigingsregisseur weg. Xavi heeft voor die positie Joey Veerman en Teun Koopmeiners geselecteerd. Dat is veelzeggend, omdat beiden vooral worden gekenmerkt door rust aan de bal, passing en het vermogen om vanuit een lagere positie het spel te sturen.
Dat suggereert dat Xavi op zijn nummer zes niet in eerste instantie zoekt naar een pure balveroveraar. Hij wil daar kennelijk een speler die de verbinding verzorgt tussen de verdediging en de twee middenvelders ervoor. Veerman krijgt daarmee bij zijn terugkeer meteen een duidelijker perspectief dan alleen 'weer international zijn' na een afwezigheid van dik twee jaar. Zijn passing, het zoeken naar liniebrekende oplossingen en zijn vermogen om het tempo van een aanval te bepalen sluiten aan bij precies het profiel dat Xavi op die positie lijkt te zoeken.
Voor Veerman kan dat belangrijk zijn. Onder Ronald Koeman werd vaak gekeken naar wat hij niet had, bijvoorbeeld in intensiteit of verdedigende situaties op het hoogste niveau. Xavi lijkt hem juist te beoordelen vanuit de kwaliteiten die hij wél bezit en vanuit een specifieke taak. Dat maakt zijn terugkeer meer dan een herkansing. Het is mogelijk een aanwijzing dat Xavi anders naar de functie van de controlerende middenvelder kijkt.
Voor de twee posities vóór die controleur verlangt Xavi juist andere eigenschappen. Daar zoekt hij dynamiek, diepgang en scorend vermogen. Gjivai Zechiël en Kenneth Taylor zijn in dat kader opvallende keuzes, terwijl de bondscoach meerdere spelers wil testen als nummer acht of tien. Daarmee wordt duidelijk dat Xavi zijn middenveld niet beschouwt als drie onderling uitwisselbare spelers. Elke positie vraagt iets anders.
Precies daarom zijn ook de afwezigen interessant. Luciano Valente, Kees Smit en Guus Til hadden op basis van vorm, talent of recente prestaties argumenten om in beeld te komen, maar vallen voorlopig buiten de groep. Vooral Valente is een interessant voorbeeld. Hij speelt bij Feyenoord momenteel veel hangend vanaf links. Dat kan invloed hebben op de manier waarop Xavi hem beoordeelt, wanneer de bondscoach hem juist als centrale middenvelder binnen een specifiek acht- of tienprofiel ziet.
Daarmee ontstaat een belangrijk verschil met simpelweg ‘de beste Nederlandse middenvelders selecteren’. Een speler kan uitstekend presteren bij zijn club en toch buiten Oranje vallen wanneer hij daar een andere functie vervult dan de rol waarvoor Xavi hem bij het Nederlands elftal in gedachten heeft. Andersom kan een voetballer als Veerman juist weer perspectief krijgen omdat zijn specifieke kwaliteiten precies aansluiten op een positie die ingevuld moet worden.
Die gedachtegang ondersteunt het beeld dat Xavi per positie veel scherper onderscheid maakt dan alleen verdedigers, middenvelders en aanvallers. Hij zoekt binnen iedere linie naar verschillende functies en eigenschappen. Dat kan de komende maanden minstens zo bepalend worden voor de selectie als vorm of reputatie.
Drietal laat zien hoe breed die verandering is
Ook voorin wordt duidelijk dat Xavi Hernández spelers minder als algemene aanvallers en meer als specifieke profielen lijkt te behandelen. Donyell Malen is daarvan misschien wel het meest opvallende voorbeeld. Bij Oranje werd hij jarenlang op meerdere posities gebruikt. Hij kon vanaf rechts beginnen, rond een centrumspits spelen, als invaller voor snelheid zorgen of zelf in de punt worden gezet. Die veelzijdigheid leek eerder een voordeel, maar zorgde er tegelijkertijd voor dat Malen zelden langdurig vanuit één duidelijke rol kon functioneren.
Onder Xavi lijkt daar verandering in te komen. De nieuwe bondscoach ziet Malen nadrukkelijk als centrumspits, zo klinkt het in Zeist. Samen met Brian Brobbey vormt hij het tweetal echte nummers negen in de selectie. Daarmee krijgt Malen ineens een veel scherpere opdracht: niet overal voorin inzetbaar zijn, maar vanuit het centrum zijn snelheid, loopacties en scorend vermogen benutten.
Dat past bij wat hij op clubniveau laat zien. Malen komt het best tot zijn recht wanneer hij dicht bij het doel kan blijven, ruimte achter de verdediging kan aanvallen en niet voortdurend vanaf de flank eerst grote afstanden richting het strafschopgebied hoeft af te leggen. Voor Oranje kan het interessant zijn om te zien of juist die duidelijkheid hem helpt om ook als basisspeler constanter te renderen.
Tegelijkertijd is het minstens zo opvallend wie er níét bij zijn. Memphis Depay en Wout Weghorst ontbreken allebei. Dat verandert niet alleen de pikorde, maar ook de tactische gereedschapskist van Xavi. Depay kon als spits uitzakken en combineren, terwijl Weghorst jarenlang juist de ultieme afwijking van het normale plan vormde. Wanneer Oranje vastliep, kon de ploeg directer gaan spelen, meer voorzetten geven en tweede ballen rondom de spits opzoeken.
Xavi neemt voorlopig geen vergelijkbare pinchhitter mee. Dat maakt het verleidelijk om te concluderen dat hij ook zijn plan B anders wil vormgeven. Dat is nog geen zekerheid, want de eerste wedstrijden moeten laten zien hoe hij reageert wanneer Oranje een wedstrijd moet openbreken. De selectie geeft daarvoor wel een duidelijke aanwijzing.
Met Brobbey kan Oranje fysieker spelen zonder volledig afstand te doen van combinatievoetbal. Met Cody Gakpo of Justin Kluivert als valse negen kan Xavi juist de tegenovergestelde kant op bewegen en een extra voetballer tussen de linies creëren. Malen geeft vervolgens meer diepte en dreiging achter de defensie. In plaats van één specialist die het hele aanvalsspel verandert, beschikt Xavi zo over verschillende varianten binnen hetzelfde basisidee.
Daarmee wordt het ontbreken van Weghorst inhoudelijk interessanter dan alleen zijn persoonlijke afwijzing. Het kan erop wijzen dat Xavi bij een achterstand niet automatisch wil overschakelen op een compleet ander soort voetbal, maar binnen zijn eigen uitgangspunten naar een andere oplossing zoekt. De ene keer kan dat Brobbey zijn, de andere keer een valse negen. De flexibiliteit zit dan in het profiel van de spits en niet noodzakelijk in het verlaten van de oorspronkelijke speelwijze.
Opvallend genoeg staat tegenover al die verschuivingen één grote constante: Virgil van Dijk. Xavi laat de aanvoerdersband bij hem en houdt daarmee bovenaan de hiërarchie juist vast aan continuïteit. Dat is interessant omdat de speelwijze die de nieuwe bondscoach heeft aangekondigd stevige eisen stelt aan zijn centrale verdedigers. Oranje moet dominant spelen, hoger op het veld verdedigen, veel energie tonen en verdedigers nodig hebben die durven door te dekken.
Van Dijk wordt daardoor misschien wel de interessantste testcase van allemaal. Xavi verandert zijn status niet, maar mogelijk wel de omstandigheden waarin hij moet functioneren. De aanvoerder blijft de leider, terwijl het voetbal om hem heen offensiever en agressiever moet worden. Dat betekent dat zijn waarde niet alleen wordt bepaald door ervaring en leiderschap, maar ook door de vraag hoe goed hij zich kan aanpassen aan een ploeg die meer ruimte achter de defensie accepteert.
De rode draad van Xavi's eerste selectie
Daar zit uiteindelijk de rode draad van Xavi Hernández’s eerste selectie. Hij heeft Oranje niet overhoopgegooid, maar dat betekent niet dat hij de selectie van Ronald Koeman simpelweg kopieert. Joey Veerman krijgt een specifieke rol op zes, Donyell Malen wordt duidelijker als spits gezien, Gjivai Zechiël en Kenneth Taylor passen bij de behoefte aan dynamiek hoger op het middenveld en het ontbreken van Wout Weghorst kan wijzen op een andere manier om wedstrijden te kantelen.
Tegelijkertijd blijven spelers als Virgil van Dijk en Nathan Aké onderdeel van de kern en krijgen zij de kans om te laten zien dat zij binnen de nieuwe uitgangspunten nog steeds passen. Dat maakt de komende vier interlands uiteindelijk belangrijker dan het aantal nieuwe namen in de selectie. Tegen Duitsland, Servië en Griekenland wordt pas zichtbaar hoe strikt Xavi zijn profielen daadwerkelijk gebruikt en hoeveel vrijheid spelers binnen hun rol krijgen.
De eerste selectie laat in ieder geval één duidelijke verandering zien: onder Xavi lijkt het steeds minder relevant om alleen te vragen wie de beste spelers zijn. De belangrijkere vraag wordt welke speler het beste past bij de functie die hij op dat moment nodig heeft. De revolutie bij Oranje hoeft daardoor niet te beginnen met een grote schoonmaak. Ze kan ook ontstaan doordat bekende spelers ineens iets anders moeten doen, oude vanzelfsprekendheden verdwijnen en iedere positie opnieuw wordt gedefinieerd. Juist daarin kan Xavi uiteindelijk veel meer veranderen dan zijn eerste lijst met 26 namen op het eerste gezicht doet vermoeden.
Reacties
Nog geen opmerkingen
Je moet ingelogd zijn om te reageren.