Xavi Hernández heeft ijzersterke reden om Wout Weghorst bij Oranje te houden

Wout Weghorst was afgelopen weekend klip-en-klaar richting kersvers bondscoach Xavi Hernández, die voor zijn allereerste selectiebekendmaking bij het Nederlands elftal staat. De 34-jarige aanvalsleider liet weten dat hij 'altijd beschikbaar voor het Nederlands elftal' blijft en lijkt na een moeizame start bij FC Twente zijn draai inmiddels helemaal gevonden te hebben. In zijn laatste vijf duels vond Weghorst immers alweer vier keer het net, waarmee zijn seizoenteller in officiële optredens op vijf treffers en drie assists staat.

De goaltjesdief geldt op dit moment wellicht niet als de meest complete allroundspits van de vaderlandse velden, maar de kernvraag luidt vooral of de nieuwe bondscoach kiest voor een profiel met specifieke kwaliteiten waarover de andere centrumspitsen simpelweg niet beschikken. Wie de lijst met potentiële aanvallers voor Oranje bekijkt, ziet onmiddellijk dat er achter Weghorst amper serieuze alternatieven te vinden zijn als pure stormram. Xavi zal moeten beslissen welke tactische wapens hij gedurende een wedstrijd achter de hand wil houden.

Juist daarom is de kans groot dat de Spaanse keuzeheer toch teruggrijpt naar een klassieke pinchhitter, hoe tegenstrijdig dat op papier wellicht ook overkomt. De Spanjaard hamert immers traditioneel op dominant combinatievoetbal, balvaste middenvelders, constante diepgang rond het leer en beweeglijke aanvallers die elkaars positie overnemen. Een statische kapstokspits die pas in de slotfase de vijandelijke zestien opzoekt, lijkt daar op het eerste gezicht haaks op te staan.

Xavi Hernández was weg van Luuk de Jong

Toch bewees Xavi Hernández tijdens zijn eerdere trainersperiode bij FC Barcelona al dat theorie en praktijk uitstekend kunnen samenvloeien. In Camp Nou groeide Luuk de Jong onder zijn leiding uit tot hét lichtende voorbeeld van wat een pure specialist kan toevoegen aan een elftal dat gewend is om vanuit verzorgd positiespel te voetballen. De Oranje-international was onder Xavi geen vaste basiskracht en over zijn komst onder diens voorganger Ronald Koeman werd aanvankelijk nogal lacherig gedaan, maar De Jong ontpopte zich desondanks tot een onmisbaar breekijzer.

De Jong fungeerde in Catalonië als het ultieme prototype van de supersub. De spits leverde goudhaantjeswerk af op momenten dat het Catalaanse aanvalsspel vastliep, ook al zat een vaste basisplaats er nimmer in. Een van de absolute hoogtepunten was zijn rake kopbal in minuut 94 van de beladen stadsderby tegen Espanyol, waarmee hij de 2-2 binnengeleedde. "Luuk de Jong is een voorbeeld", stelde Xavi destijds vol lof vast. "Hij is een doelpuntenmaker en daarom bracht ik hem."

Die Catalaanse leerschool vormt in de huidige discussie rond Weghorst een cruciaal ijkpunt. Xavi hoeft het oproepen van een pinchhitter immers helemaal niet te ervaren als een aantasting van zijn spelprincipes. Oranje stuit ongetwijfeld op opponenten die zich diep ingraven; zodra de ruimtes klein blijven en de vermoeidheid toeslaat, ontstaat er behoefte aan een fysieke targetman die mandekkers bezighoudt, tweede ballen forceert en scherp is in de lucht. Xavi zette De Jong destijds voor exact die opdracht in, en kan Weghorst nu voor dezelfde rol benutten.

Weghorst is op papier overigens geen directe rivaal van Donyell Malen, die bij AS Roma nadrukkelijk opteert voor de spitspositie. Een dergelijke bezetting bij Oranje pakte richting en tijdens het WK niet onverdeeld gelukkig uit, maar onder het bewind van Xavi begint iedere international weer op een blanco vel papier. Kiest de keuzeheer voor diepgang, handelingssnelheid en flitsende combinaties door het centrum, dan geldt Malen meteen als een van de meest serieuze kandidaten voor een plek aan de aftrap.

Zijn er pinchhitters achter Wout Weghorst?

De sterkste troef van Wout Weghorst is dat het Nederlandse voetbal weliswaar grossiert in centrumspitsen, maar nauwelijks echte pinchhitters herbergt. Brian Brobbey komt qua pure lichaamskracht wellicht het dichtst in de buurt van dat profiel. De aanvaller kan een centrumverdediger stevig bezighouden, met de rug naar de vijandelijke goal acteren en het leer vasthouden. Brobbey is tegelijkertijd veelzijdiger dan een pure noodkreet voor de slotfase: dankzij zijn acceleratie en power is hij net als Malen een volwaardige optie om vanaf het begin te starten, in plaats van louter als stormram voor de laatste tien minuten.

Mexx Meerdink brengt daarentegen weer een volstrekt ander smaakje met zich mee. De aanvaller van AZ zoekt makkelijk de combinatie op, zwerft graag buiten het zestienmetergebied en bezit het technische vermogen om moeiteloos mee te draaien in een dominant positiespel. Hoewel Meerdink nadrukkelijk in beeld is voor het vernieuwde Oranje, wordt hij vooral gezien als een project voor de langere termijn om uit te groeien tot een volwaardige nummer negen.

Joshua Zirkzee mag gezien zijn lengte wellicht een optie lijken, maar is in wezen het tegenovergestelde van een breekijzer. Zijn specifieke kwaliteiten liggen juist in het inzakken, meevoetballen met de middenlinie en het openen van ruimtes voor opkomende ploeggenoten. Tactisch gezien kan dat Xavi zeker bekoren, maar wanneer Oranje puur behoefte heeft aan een onvervalste kopper in het strafschopgebied, ligt Zirkzee niet voor de hand. Bovendien zal hij eerst een club moeten vinden waar hij week in, week uit negentig minuten mag maken.

Emmanuel Emegha en Joshua Zirkzee

Met het oog op de toekomst vormt Emanuel Emegha wellicht het meest fascinerende profiel. Met zijn gestalte en spierkracht brengt hij onmiskenbaar de eigenschappen van een breekijzer mee, maar hij koppelt dat aan aanzienlijk meer snelheid en loopvermogen in de diepte dan Weghorst. Emegha zou daardoor zowel binnen het reguliere aanvalsplan als tijdens een alles-of-nietsoffensief van waarde kunnen zijn. Hardnekkig blessureleed zorgt er echter voor dat de openingsselectie van de Spaanse keuzeheer simpelweg te vroeg arriveert.

Daarnaast valt ook de naam van Zian Flemming in de bredere discussie. Flemming staat fysiek zijn mannetje, kan uitstekend dienstdoen als vooruitgeschoven aanspeelpunt en heeft bewezen te kunnen scoren, al is ook hij geen typische kopper zoals Weghorst dat is. De bondscoach heeft zodoende opties te over voor de spitspositie, maar als hij zoekt naar een specialist pur sang voor de slotfase, dunt het lijstje razendsnel uit.

Xavi Hernández moet realistisch blijven

Het is voor Xavi Hernández momenteel nog helemaal niet aan de orde wie tijdens het WK van 2030 de vaste nummer negen van het Nederlands elftal moet zijn. Waar het nu om draait, is bepalen met welke pionnen hij Duitsland, Servië en Griekenland de komende weken op diverse manieren kan ontregelen. Voor een heel duel dominant combinatievoetbal liggen andere keuzes meer voor de hand dan Weghorst, maar Xavi weet dat een uitgebalanceerde selectie niet bestaat uit 23 of 24 spelers met exact dezelfde blauwdruk.

Het draait er immers niet om welke aanvalsleider het mooist past in het ideale strijdplan van Xavi, maar welke aanvaller de ban kan breken wanneer een ontmoeting juist níét volgens dat scenario verloopt. Zijn eerdere ervaringen met Luuk de Jong tonen aan dat de Catalaan de unieke waarde van een breekijzer als geen ander onderkent. De kans is dan ook aanzienlijk dat vrijdag tussen de nieuwkomers gewoon de naam van de 34-jarige Weghorst opduikt. Niet als onbetwiste basisspits van een nieuw tijdperk, maar wel voor die ene specifieke rol waarin Xavi momenteel geen beter alternatief tot zijn beschikking heeft.