Xavi Hernández maakt met drie dossiers glashelder wat voortaan telt bij Oranje

Wie alleen naar de namen kijkt, ziet in de eerste selectie van Xavi Hernández vooral een aantal opvallende keuzes. Memphis Depay en Wout Weghorst ontbreken, Joey Veerman is terug en Virgil van Dijk blijft aanvoerder. Wie alle uitleg van de nieuwe bondscoach op de persconferentie van maandagochtend naast elkaar legt, ziet echter iets fundamentelers. Xavi lijkt vanaf zijn eerste dag een nieuwe selectiecode te hanteren bij Oranje: het verleden geeft niemand rechten, maar vormt voor niemand een obstakel.

Xavi gaf maandag tijdens zijn eerste persconferentie in aanloop naar de Nations League-duels nog maar weinig prijs over de exacte manier waarop hij het Nederlands elftal wil laten voetballen. De trainingen zullen grotendeels achter gesloten deuren plaatsvinden en bij vragen over tactiek hield de Spanjaard bewust een slag om de arm. Over zijn manier van selecteren vertelde hij ondertussen opvallend veel.

De namen van Depay, Veerman en Van Dijk lijken op het eerste gezicht op drie totaal verschillende dossiers. Depay is de topscorer aller tijden die plotseling ontbreekt, Veerman keert terug nadat hij onder Ronald Koeman uit beeld was geraakt en Van Dijk behoudt juist zijn status als aanvoerder. Toch zit achter alle drie de beslissingen hetzelfde uitgangspunt verscholen.

Xavi Hernández kijkt nadrukkelijk naar het heden

Xavi Hernández zei dat zelfs bijna letterlijk toen hij over Joey Veerman sprak. De middenvelder van Borussia Dortmund behoorde deze zomer onder Ronald Koeman niet eens tot de voorlopige WK-selectie van veertig spelers, maar krijgt van diens opvolger onmiddellijk een nieuwe kans. Xavi wilde niet terugkijken naar wat er eerder tussen Veerman en Oranje was gebeurd. Hij richt zich op wat de middenvelder hem nú kan bieden.

Daarbij werd Xavi opvallend concreet. Veerman is volgens hem technisch sterk en kan Oranje met zijn passing helpen in de opbouw en in de manier waarop de nieuwe bondscoach wil spelen. Ook benadrukte de Spanjaard specifiek de waarde van Veerman voor 'onze opbouw, in onze manier van spelen'. Daarmee wordt een dossier dat onder Koeman steeds meer om het verleden draaide door Xavi weer teruggebracht tot de essentie: past deze speler bij het voetbal dat de bondscoach wil spelen?

Het heden als enige maatstaf

Bij Memphis Depay werkt hetzelfde principe precies de andere kant op. Waar Joey Veerman geen last hoeft te hebben van wat onder Ronald Koeman gebeurde, levert het verleden Depay geen voorkeurspositie op. Dat is een belangrijke constatering, omdat Xavi de 32-jarige aanvaller uitstekend kent. De twee werkten samen bij Barcelona en de bondscoach liet maandag meerdere keren weten dat hij een goede relatie met de aanvaller heeft. Toch ontbreekt Depay in zijn eerste selectie. Zelfs nadat Donyell Malen geblesseerd afhaakte, koos Xavi niet alsnog voor de recordinternational als spits, maar voor Mexx Meerdink.

Het gesprek met Depay noemde Xavi zelfs het moeilijkste dat hij rond zijn eerste selectie moest voeren. Over de precieze reden waarom de aanvaller niet werd geselecteerd, wilde hij echter niets zeggen. Dat blijft volgens hem tussen Depay en hem. Wel prees hij de volwassen manier waarop de spits op de boodschap reageerde. Belangrijker voor de toekomst was wat daarna volgde. De deur is niet definitief dicht. Wie fit is, presteert en in het elftal past, kan opnieuw worden opgeroepen. Dat geldt voor Depay, maar volgens Xavi nadrukkelijk voor iedere speler.

Daar zit de nieuwe werkelijkheid van Oranje misschien wel het duidelijkst in verscholen. De 55 interlanddoelpunten van Depay verdwijnen uiteraard niet, maar ze garanderen evenmin een 56e. De status van Depay is geen selectiecriterium op zichzelf. Bij Virgil van Dijk laat Xavi tegelijkertijd zien dat zijn benadering niet betekent dat iedere gevestigde naam moet vrezen voor zijn positie. De verdediger blijft aanvoerder. Niet simpelweg omdat hij dat onder Koeman ook was, maar omdat Xavi naar eigen zeggen bij Liverpool een fitte, gemotiveerde leider zag die nog steeds op het gewenste niveau presteert.

Zelfs bij Van Dijk weigerde de nieuwe bondscoach ver vooruit te kijken. Over twee of vier jaar zijn geen afspraken gemaakt. "We leven in het heden", was zijn boodschap. Nu is Van Dijk fit, nu presteert hij en daarom is hij nu de aanvoerder. Wat later gebeurt, hangt volgens Xavi van de toekomst af. Het klinkt vanzelfsprekend, maar voor een bondscoach die aan een cyclus richting het EK 2028 en WK 2030 begint, is het veelzeggend. Xavi lijkt geen vaste hiërarchie voor meerdere jaren te willen vastleggen.

Diezelfde gedachte komt terug bij Luciano Valente. Rond de aanvoerder van Feyenoord ontstond de voorbije dagen discussie omdat hij ondanks zijn sterke vorm niet werd geselecteerd. Xavi zag hem zondag zelf tegen FC Utrecht, waardeert hem en noemt hem een speler met potentie, maar kijkt anders naar zijn positie dan Feyenoord momenteel doet. Waar Valente bij zijn club vanaf links opereert, ziet Xavi hem als aanvallende middenvelder. En juist op die positie heeft Oranje volgens hem al veel mogelijkheden. Ook daar beoordeelt Xavi dus niet het etiket dat een club op een speler plakt. Hij bepaalt zelf welk profiel hij ziet en zet dat profiel vervolgens af tegen wat hij in zijn selectie nodig heeft.

Het past bij een andere opmerkelijke uitspraak van de Spanjaard. Bij zijn beoordeling van spelers kijkt hij naar eigen zeggen nauwelijks naar de naam van de club. Na bezoeken aan Feyenoord - FC Utrecht en Ajax - PSV was hij positief over het niveau van de Eredivisie, maar uiteindelijk draait het voor hem om het individu, de intensiteit en de kwaliteiten die een speler laat zien. Hetzelfde geldt zelfs voor internationals die naar Saudi-Arabië zijn vertrokken. Tijjani Reijnders en Crysencio Summerville hoeven volgens Xavi niet te vrezen dat hun competitie automatisch tegen hen wordt gebruikt. Hij kent het voetbal in die regio en zegt spelers op hun eigen kwaliteiten te beoordelen, niet uitsluitend op de status van hun club of competitie.

Eerste selectie is geen eindstation

Xavi Hernández' eerste groep van 26 internationals is logischerwijs niet zijn definitieve Oranje, maar wel zijn eerste meetmoment. De bondscoach heeft bewust voor een overzichtelijke groep gekozen. Naast vier Nations League-wedstrijden wil hij veel individuele gesprekken voeren om zijn spelers beter te leren kennen, hun ambities te horen en te ontdekken hoe zij zelf hun rol binnen het elftal zien. Voor dit moment vindt hij 26 spelers het ideale aantal. In november volgt vervolgens alweer een nieuwe lijst.

Dat maakt de komende interlandperiode in zekere zin tot één grote auditie. Niet alleen voor debutanten als Gjivai Zechiël en Ruben van Bommel, maar ook voor internationals die jarenlang nauwelijks over hun positie hoefden na te denken. De eerste keuzes van Xavi vertellen wel degelijk iets, maar nog niet alles. Memphis Depay kan terugkomen en Wout Weghorst ook. Luciano Valente wordt wel degelijk gevolgd. Een speler uit Saudi-Arabië kan gewoon worden geselecteerd. Joey Veerman kan een nieuw Oranjeleven beginnen. En Virgil van Dijk blijft captain zolang zijn huidige niveau daar aanleiding toe geeft.

Zelfs tactisch begint daardoor langzaam een patroon zichtbaar te worden. Xavi kiest niet eerst de grootste namen om daar vervolgens een systeem omheen te bouwen. Zijn uitleg over Veerman, Valente en de verschillende aanvallers suggereert eerder het tegenovergestelde: hij bepaalt welke functies zijn voetbal nodig heeft en zoekt vervolgens de spelers die daar op dat moment het beste bij passen.

Dat maakt zijn eerste selectie misschien wel ingrijpender dan een grote schoonmaak zou zijn geweest. Xavi heeft Oranje niet vol nieuwe namen gestopt en ook de oude garde niet collectief aan de kant geschoven. Hij lijkt de bestaande hiërarchie opnieuw op nul te hebben gezet. Wie er vroeger altijd bij zat, moet opnieuw bewijzen dat hij past. Wie eerder was afgeschreven, kan opnieuw beginnen. En wie vandaag zekerheid heeft, weet niet automatisch hoe de situatie er over een half jaar uitziet.