Eerste selectie Xavi Hernández kan Oranje-hiërarchie op zijn kop zetten

Bondscoach Xavi Hernández maakt vrijdag zijn allereerste selectie bekend voor Oranje en daarbij lijkt direct een streep te worden gezet door de privileges van de gevestigde orde. Wie denkt dat een karrenvracht aan interlands, het dragen van de aanvoerdersband of eerdere verdiensten onder voorganger Ronald Koeman garantie bieden op een uitnodiging, komt bedrogen uit. Xavi test meteen de nieuwe hiërarchie binnen de groep: status telt niet langer, maar het specifieke tactische profiel en de geschiktheid voor zijn spelopvatting bepalen de keuzes richting het EK van 2028.

Die koerswijziging maakt de situatie van bepalende routiniers meteen hoogst interessant. De gevestigde namen hoeven niet per se te verdwijnen, maar een grote reputatie alleen biedt onder de nieuwe bondscoach simpelweg onvoldoende bescherming. Xavi heeft juist benadrukt dat leeftijd en naam voor hem niet doorslaggevend zijn. Daartegenover staat een groep spelers die voorheen nauwelijks of zelfs helemaal niet in beeld was, maar qua specifieke kwaliteiten naadloos aansluit bij het dominante positiespel dat de Spanjaard nastreeft. Het draait daarbij niet om een geforceerde verjongingsgolf, maar om een elftal waarin functie te allen tijde zwaarder weegt dan reputatie.

Status biedt geen garanties meer

Virgil van Dijk (35) geldt daarin als het meest sprekende voorbeeld. De centrumverdediger was jarenlang de onbetwiste aanvoerder, basisspeler en het absolute boegbeeld van het elftal. Hoewel Xavi inmiddels uitgebreid met hem om tafel heeft gezeten, maakt dat zijn positie op het veld tactisch geenszins blindelings vanzelfsprekend. Hetzelfde geldt in verschillende gradaties voor andere dragende krachten. Zo behoorde de 31-jarige Nathan Aké, die Manchester City afgelopen zomer verruilde voor Fenerbahçe, jarenlang tot de vaste kern, maar werd zijn rol recentelijk al kleiner.

Op het middenveld bood Marten de Roon (35), tegenwoordig actief bij AS Roma, meerdere bondscoaches betrouwbaarheid en ervaring, maar op zijn positie dienen zich inmiddels totaal andere profielen aan. In de aanvalslinie heeft Wout Weghorst (34) van FC Twente zijn waarde als breekijzer bewezen, terwijl bij topscorer aller tijden Memphis Depay (32) de vraag rijst welk type spits Xavi precies verlangt. Voor al deze ervaren internationals weegt richting het toernooi van 2028 niet alleen het heden mee, maar vooral de tactische houdbaarheid van hun rol.

Tactische eisen bepalen de pikorde

Xavi Hernández hoeft een routinier allerminst definitief af te serveren om toch voor een andere optie te kiezen. De bondscoach kan immers tot de conclusie komen dat een jongere speler over het geheel wellicht minder compleet of ervaren is, maar wel exact die ene specifieke eigenschap bezit die onmisbaar is in zijn strijdplan. Als de verdediging hoog druk moet zetten en grote ruimtes achter de laatste lijn moet bestrijken, telt niet alleen wie in algemene zin de beste verdediger is. Snelheid, wendbaarheid en rust aan de bal in de opbouw gaan dan simpelweg zwaarder wegen.

Wanneer een vleugelverdediger bovendien naar binnen moet schuiven om als extra middenvelder te fungeren, kan een specialist voor die taak zomaar de voorkeur krijgen boven een traditionele back met een grotere staat van dienst. Op het middenveld geldt hetzelfde principe: een speler heeft geen tientallen interlands achter zijn naam nodig als hij exact levert wat er op de zes- of achtpositie wordt gevraagd. Joey Veerman, inmiddels spelend voor Borussia Dortmund, is daardoor een zeer interessante gegadigde. Een rentree van de spelmaker zou een direct signaal zijn dat er op het middenveld om andere kwaliteiten aan de bal wordt gevraagd.

Daarnaast dienen spelers als Luciano Valente zich nadrukkelijk aan om onder de nieuwe leiding nieuw perspectief te vinden. Daarachter staat al een volgende lichting klaar met Ruben van Bommel, Gjivai Zechiël, Givairo Read en Wouter Goes, terwijl ook Sam Beukema, Wouter Burger en Sepp van den Berg op niveau ervaring hebben opgedaan. Hun potentiële uitnodiging moet echter niet louter worden gezien als verjonging, maar als een bewuste keuze voor hun functionele capaciteiten.

Geen verjonging om het verjongen

Wout Weghorst illustreert uitstekend dat Xavi niet blindelings naar geboortedata kijkt. De spits is wellicht niet het klassieke type voor het verfijnde positiespel dat de staf voor ogen heeft, maar zijn specifieke rol als aanspeelpunt en breekijzer kan juist een wapen vormen dat geen enkel jong talent op dezelfde wijze met zich meebrengt. In dat geval spreekt zijn afwijkende profiel juist in zijn voordeel. Bij Marten de Roon kan die afweging echter heel anders uitpakken: wanneer er op zijn positie een speler nodig is die onder druk moeiteloos kan wegdraaien en voorwaarts kan versnellen, wordt de concurrentiestrijd op die specifieke facetten beslist.

Een mogelijke oproep voor Van Bommel of Read draait om precies dezelfde logica. Van Bommel kan geselecteerd worden om zijn diepgang en pure dreiging vanaf de vleugel te benutten, terwijl Read opvalt door zijn specifieke tactische kwaliteiten als moderne vleugelverdediger. Zechiël voegt op zijn beurt loopvermogen en combinatiespel toe aan het middenrif. Vrijdag wordt zodoende direct duidelijk hoe de verhoudingen liggen: een erelijst van vijftig, tachtig of honderd interlands biedt geen vrijbrief meer, want de functie binnen het veld bepaalt vanaf heden de plaats op het wedstrijdformulier.