Vier keuzes in eerste selectie onthullen plannen Xavi Hernández met Oranje

Vrijdag maakt kersvers bondscoach Xavi Hernández zijn allereerste selectie voor het Nederlands elftal bekend. Daarbij zijn de ogen direct gericht op zijn tactische keuzes op vier cruciale sleutelposities. Bij zijn debuut kan de Spanjaard meteen zijn handtekening zetten onder de speelwijze van Oranje: wie krijgt de controleursrol op zes toebedeeld, welk profiel kiest hij voor de vleugelverdedigers, hoe vult hij de posities vóór de controleur in en ruimt hij voorin een plek in voor een alternatief strijdplan?

Door het ontbreken van vaste krachten als Frenkie de Jong, Xavi Simons en Jerdy Schouten moet de keuzeheer direct knopen doorhakken. Deze personele puzzel zorgt ervoor dat de selectie meer vertelt dan alleen persoonlijke voorkeuren. Met name vier specifieke beslissingen geven al vroeg inzicht in de veldbezetting en de dynamiek die onder het nieuwe Spaanse bewind te verwachten zijn.

Wie krijgt de sleutel van het middenveld?

De meest principiële tactische afweging voor Xavi Hernández ligt vermoedelijk op het middenveld van Oranje. De Catalaan geeft de voorkeur aan een bezetting met één defensieve pion en twee middenvelders die hoger op het veld opereren. De Jong geldt in die constructie als de gedroomde spelmaker om de opbouw van achteruit te leiden, maar hij ontbreekt in deze interlandperiode. Doordat ook Schouten niet inzetbaar is, ontstaat er op die positie direct een serieuze vuurproef.

Kiest Xavi bijvoorbeeld voor Joey Veerman als regisseur vanaf de laagste lijn, dan maakt dat meteen duidelijk welke eigenschappen hij daar zoekt. De middenvelder beschikt over de fluwelen trap om een opponent met splijtende passes uit elkaar te spelen en jaagt steevast op een snelle bal door de linies. Hij moet het daarentegen minder hebben van pure loopkracht over grote afstanden of defensief herstelwerk. Ryan Gravenberch heeft een totaal ander profiel: hij draait onder druk juist moeiteloos weg, legt meters af met de bal aan de voet en forceert openingen met krachtige dribbels. Wouter Burger voegt daar juist duelkracht, kopkracht en fysieke presence aan toe.

Het is dan ook niet alleen de vraag óf Veerman terugkeert, maar vooral hoe het fundament van de as eruit komt te zien. Selecteert de bondscoach meerdere pionnen die het spel kunnen vertragen en opbouwen, of wijst hij één duidelijke specialist aan? Daarnaast telt mee wie hij het meest geschikt acht om onder de zware druk van Duitsland aan het voetballen te blijven. Veerman staat in elk geval weer vol op de radar, terwijl Burger tot de spelers behoort die onder de vorige bondscoach niet aan bod kwamen.

Welke back selecteert Xavi voor de binnenkant?

Bij het inrichten van de achterhoede stelt Xavi Hernández specifieke eisen aan zijn backs. In de opbouwpatronen die hij voor ogen heeft, hoeven beide vleugelverdedigers immers niet hetzelfde profiel te bezitten: de ene back kan het veld breed en diep houden om de zijlijn open te trekken, terwijl de ander juist naar de binnenkant knijpt om op het middenveld een overtal te creëren. Een dergelijke taakverdeling vraagt om heel verschillende kwaliteiten.

Denzel Dumfries geldt als de aangewezen figuur om de rechterflank volledig te bestrijken en continu dieptelopen zonder bal te verzorgen. Zoekt Xavi aan die kant echter een verdediger die als extra schakel op het middenveld functioneert, dan zijn andere eigenschappen nodig. Jurriën Timber voelt die centrale rol van nature juist uitstekend aan, en datzelfde kan worden gezegd over Lutsharel Geertruida.

De inzetbaarheid van Timber levert daarbij een boeiend vraagstuk op, aangezien hij pas net terug is na een afwezigheid van ruim honderd dagen door blessureleed. Kiest de keuzeheer voor voldoende achterhoedespelers om tussen verschillende opbouwvarianten te wisselen, of geeft hij voorlopig de voorkeur aan klassieke lijnbacks? Ook een eventuele verrassing kan in dat kader veel blootleggen.

Givairo Read beschikt over wapens waarmee hij zowel langs de lijn kan opstomen als naar binnen kan trekken om het middenveld bij te staan. Het talent van Feyenoord hoort samen met onder anderen Ruben van Bommel, Gjivai Zechiël en Wouter Goes tot de jonge namen die nadrukkelijk azen op een eerste uitnodiging. Een oproep voor Read zou dan ook meer inhouden dan louter bouwen aan de toekomst; het sluit direct aan op een gerichte tactische veldbezetting.

Wie krijgt de ruimte vóór de controleur?

Met het wegvallen van Xavi Simons wegens een zware kruisbandblessure krijgt de bondscoach meteen een nieuw vraagstuk voorgeschoteld. Wanneer Oranje aantreedt met een vaste zes en twee spelers op de acht- en tienpositie, komt er voorin immers flink wat bewegingsruimte vrij. Dat vereist niet per definitie twee identieke spelverdelers. De ene middenvelder kan de bal tussen de linies opeisen, terwijl de ander juist zonder bal de diepte zoekt richting de vijandelijke zestien, wat per opponent weer andere koppels mogelijk maakt.

Die dynamiek brengt namen als Luciano Valente, Kenneth Taylor en Kees Smit nadrukkelijk in beeld. Valente is op zijn best wanneer hij vaak aan de bal komt en het overzicht bewaart in de ruimtes tussen het middenveld en de verdediging. Taylor brengt juist extra diepgang en loopvermogen richting het strafschopgebied. Smit heeft weer een heel eigen handelsmerk en onderscheidt zich met creatieve ingevingen op de vierkante meter. De keuzes op deze posities maken direct zichtbaar wat er van de meest aanvallende pionnen wordt verwacht.

Kiest Xavi Hernández voor balvaste stilisten die de regie pakken, voegt hij dynamische lopers toe, of zoekt hij naar multifunctionele krachten waarmee Oranje tijdens de wedstrijd eenvoudig van systeem wisselt? Valente, Taylor en Smit behoren stuk voor stuk tot de groep die na de bondscoachwissel over hernieuwde kansen beschikt.

Neemt Xavi een spits mee die níét bij plan A past?

In de voorhoede staat Xavi Hernández voor een principiële beslissing over de invulling van de spitspositie. Met Memphis Depay, Donyell Malen, Brian Brobbey en Wout Weghorst liggen er zeer verschillende types klaar die stuk voor stuk om een andere afstemming vragen. Malen dwingt met zijn pure snelheid de defensie van de tegenpartij naar achteren. Brobbey gebruikt zijn fysiek om als kapstok te fungeren en de bal vast te houden. Depay laat zich juist graag uitzakken om het combinatiespel met inschuivende middenvelders en buitenspelers te dirigeren.

De keuze rond Weghorst kan veel vertellen over de selectiecriteria van de Spaanse keuzeheer. Niet elk type hoeft immers naadloos in het beoogde positiespel te passen. Een technische staf zoekt in toernooien en kwalificaties ook naar een breekijzer voor duels waarin het oorspronkelijke strijdplan vastloopt, een rol waarin Weghorst zich al meermaals bewezen heeft.

Wanneer Oranje in de slotfase een achterstand moet wegpoetsen, gaat het immers niet altijd over een geduldige aanval over twintig schijven. Een spits die fysieke duels uitvecht, tweede ballen afdwingt en onrust sticht in het strafschopgebied, kan in dat soort situaties het verschil maken.

De hamvraag is dan ook niet enkel of Weghorst door de staf goed genoeg wordt bevonden voor Oranje. Veel interessanter is of de bondscoach bewust een plek vrijhoudt voor een profiel dat een complete ommezwaai in speelstijl forceert. Een dergelijke afweging legt Xavi's visie op flexibiliteit evenzeer bloot als de uiteindelijke aanwijzing van zijn vaste nummer negen.

Eerste tactische verklaring van Xavi

Xavi Hernández hoeft vrijdag heus niet met een karrenvracht aan debutanten te stunten om een duidelijk signaal af te geven. De werkelijke boodschap zit in de samenstelling van de groep die hij bij elkaar brengt: selecteert hij twee of vier controleurs, kiest hij voor een inschuivende vleugelverdediger, varieert hij met verschillende types op tien, en kiest hij in de punt puur voor meevoetballende aanvallers of houdt hij een noodplan achter de hand?

Bij zijn officiële aanstelling liet de nieuwe keuzeheer al weten dat reputaties en leeftijd voor hem geen rol spelen. Wie zijn tactische wensen kan uitvoeren en presteert, verdient een uitnodiging. Vrijdag wordt voor het eerst zichtbaar hoe die filosofie in de praktijk uitpakt, al zal de Spanjaard zijn ideale basiselftal nog niet integraal op tafel leggen.

Door de afwezigheid van meerdere sterkhouders zijn definitieve conclusies nog voorbarig. Aan de gekozen profielen zal desondanks al veel af te lezen zijn: niet alleen wie erbij zit, maar bovenal hoe Oranje straks onder zijn leiding moet gaan spelen. Het wordt zijn allereerste tactische statement als bondscoach.